Tiểu sài hồ thang – bài thuốc hòa giải thiếu dương
Bài thuốc cổ phương hòa giải thiếu dương, sơ can lý tỳ, điều hòa tỳ vị.
Thành phần và liều lượng (theo sách)
Liều lượng ghi theo sách y học cổ truyền, chỉ để tham khảo. Mỗi người cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, kê đơn và gia giảm; không tự ý bốc thuốc, sử dụng.
| Vị thuốc | Liều lượng |
|---|---|
| Sài hồ | 12 - 16g |
| Hoàng cầm | 8 - 12g |
| Bán hạ | 8 - 12g |
| Đảng sâm | 8 - 12g |
| Sinh khương | 8 - 12g |
| Chích Cam thảo | 4 - 8g |
| Đại táo | 4 - quả |
Cách dùng (theo sách)
Sắc nước uống
(Liều và cách dùng chép nguyên văn mục Phương tễ, yhoccanban.com; vị sách không ghi liều để “—”.)
Xuất xứ
Tiểu sài hồ thang là phương tễ cổ phương được ghi trong Thương hàn luận, thuộc nhóm bài thuốc hòa giải thiếu dương trong Đông dược. Bài thuốc được giới thiệu ở mục phương tễ, hướng tới việc hòa giải thiếu dương, sơ can lý tỳ và điều hòa tỳ vị.
Công năng
Hòa giải thiếu dương, sơ can lý tỳ, điều hòa tỳ vị.
Chủ trị
Bài thuốc chủ trị hội chứng bệnh thiếu dương. Biểu hiện được nêu gồm hàn nhiệt vãng lai, ngực sườn đầy tức, bứt rứt khó chịu. Tình trạng bệnh thường xuất phát từ cơ thể hư hoặc do dùng thuốc sai làm tổn thương chính khí, khiến tà khí nhập vào thiếu dương gây bệnh.
Phân tích bài thuốc
Sài hồ là chủ dược, có tác dụng sơ thông khí cơ, thấu đạt tà khí ở thiếu dương. Hoàng cầm tả uất nhiệt ở thiếu dương; phối hợp với Sài hồ hướng tới chứng hàn nhiệt vãng lai, ngực sườn đầy tức, bứt rứt khó chịu. Vì bệnh thường gặp trên cơ thể hư hoặc do dùng thuốc sai làm tổn thương chính khí, tà khí nhập thiếu dương, nên Đảng sâm, Cam thảo, Đại táo được thêm để ích khí điều trung, phò chính khu tà. Bán hạ, Sinh khương, Đại táo cùng dùng nhằm điều hòa vinh vệ, hàn nhiệt vãng lai. Về ứng dụng lâm sàng, chứng sốt rét do phong hàn có thể gia Thường sơn (sao rượu), Thảo quả; bệnh nhiệt ở thiếu dương nhập vào huyết gây sốt thương âm gia Sinh địa, Đơn bì, Tần giao để lương huyết dưỡng âm; nếu có ứ huyết, bụng dưới đầy tức đau, thường gặp ở sản phụ sau đẻ, bỏ Sâm, Thảo, Táo và gia Diên hồ sách, Đương quy, Đào nhân để hóa ứ; có hàn gia Nhục quế tâm để trừ hàn; có khí trệ gia Hương phụ chế, Trần bì, Chỉ xác để hành khí.
Lưu ý khi dùng
Bài thuốc hướng tới hội chứng thiếu dương, không dùng tùy tiện cho mọi trường hợp. Chữ gốc nhấn mạnh bệnh có thể do cơ thể hư hoặc do dùng thuốc sai làm tổn thương chính khí, tà khí nhập thiếu dương; vì vậy cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, đánh giá chính khí trước khi dùng. Các vị gia giảm như Thường sơn (sao rượu), Thảo quả, Sinh địa, Đơn bì, Tần giao, Diên hồ sách, Đương quy, Đào nhân, Nhục quế tâm, Hương phụ chế, Trần bì, Chỉ xác chỉ nên dùng theo chỉ định của thầy thuốc, không tự ý áp dụng.
Bài thuốc cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, gia giảm theo từng người; không tự ý sử dụng.
Từ khoá: tiểu sài hồ thanghòa giải thiếu dươngsơ can lý tỳhội chứng thiếu dươngbài thuốc cổ phương
(Viết lại từ «Tiểu sài hồ thang (Thương hàn luận)» – mục Phương tễ, yhoccanban.com. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)