Bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh gồm những gì? Cấu trúc 28 tập, 66 quyển
Khái quát bộ sách Y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông: 28 tập, 66 quyển, gồm lý, pháp, phương, dược và biện chứng luận trị.
Một bộ sách lớn của Hải Thượng Lãn Ông
Bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh là công trình y học lớn của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Theo tư liệu giới thiệu trong sách, bộ sách gồm 28 tập, 66 quyển, được biên soạn nhằm tổng kết tinh hoa y học cổ truyền và trung y, thể hiện hệ thống lý, pháp, phương, dược cùng biện chứng luận trị. Sách không chỉ tập hợp kiến thức về bệnh tật, cách nhận định và điều trị, mà còn phản ánh tư duy thận trọng, tinh thần trách nhiệm và đạo đức nghề y của tác giả. Ban đầu sách mang tên Lãn Ông tâm lĩnh, về sau đổi là Hải Thượng y tông tâm lĩnh.
Cấu trúc 28 tập, 66 quyển
Về cấu trúc, bộ sách được chia thành nhiều phần, quyển và tập nhỏ. Phần đầu có các nội dung khái quát về y đức, lý luận và thơ văn trong thời gian làm thuốc; tiếp đó là các quyển chuyên sâu về lý luận, bệnh học, phương thuốc, vị thuốc và mục phụ. Cách sắp xếp này cho thấy bộ sách là một “toàn thư” y học, vừa có phần nền tảng, vừa có phần thực hành, vừa ghi lại kinh nghiệm và tư liệu tham khảo.
Phạm vi nội dung
Nội dung bộ sách bao trùm nhiều lĩnh vực: nội khoa, ngoại khoa, phụ khoa, sản khoa, nhi khoa, đậu sởi, nhãn khoa, thương khoa, cấp cứu, đạo đức y học và vệ sinh phòng bệnh. Bên cạnh các phần bệnh học và trị pháp, sách còn dành chỗ cho việc bồi bổ chính khí, chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh và dưỡng sinh. Có thể thấy đây là phạm vi rộng, phù hợp với mục tiêu tổng kết lý, pháp, phương, dược và biện chứng luận trị.
Các phần lý luận nền tảng
Các phần lý luận nền tảng trong bộ sách gồm Nội kinh yếu chỉ, Y gia quan niệm, Y hải cầu nguyên, Huyền tân phát vi, Khôn hóa thái chân và Đạo lưu dư vận. Trong đó, Nội kinh yếu chỉ trích những điểm thiết yếu của kinh điển; Y gia quan niệm phân tích, tổng hợp lý luận cơ bản về âm dương, ngũ hành, tạng phủ, kinh lạc, khí huyết, chẩn đoán, mạch học, bệnh lý và trị pháp; Y hải cầu nguyên nêu những quy luật chung về sinh lý và nguyên tắc trị liệu. Huyền tân phát vi bàn về tiên thiên thủy hỏa, Mệnh môn, chân thủy, chân hỏa và phép chữa; Khôn hóa thái chân bàn về hậu thiên tỳ vị, tiêu hóa, tác dụng của khí huyết, bệnh lý và phép chữa; Đạo lưu dư vận biện luận, bổ sung những điểm y lý chưa rõ hoặc còn thiếu ở sách xưa.
Phần bài thuốc
Phần bài thuốc gồm các mục như Y phương hải hội, Tâm đắc thần phương, Hiệu phỏng tân phương, Hành giản trân nhu và Bách gia trân tàng. Đây là nơi tập hợp, chọn lọc và ghi chú nhiều phương thuốc từ sách xưa, từ kinh nghiệm dân gian và từ thực hành của tác giả. Hiệu phỏng tân phương ghi lại những phương do Lãn Ông sáng chế khi gặp trường hợp bệnh diễn biến phức tạp hoặc bài cũ không phù hợp; Bách gia trân tàng lưu lại nhiều bài thuốc gia truyền, kinh nghiệm, trong đó có tư liệu do người thân và bản thân ông sưu tập. Hành giản trân nhu được trình bày theo các cuốn nhỏ, hướng tới việc dùng ít vị, tiện cho lâm sàng.
Phần vị thuốc và mục phụ
Phần vị thuốc gồm Dược phẩm vị yếu và Lĩnh Nam bản thảo. Dược phẩm vị yếu giới thiệu các vị thuốc thường dùng, có nội dung về khí vị, cách dùng, cấm kỵ và nhận xét. Lĩnh Nam bản thảo gồm hai quyển: quyển thượng ghi các vị thuốc có ở nước ta, dựa theo Nam dược thần hiệu của Tuệ Tĩnh; quyển hạ bổ sung thêm các vị thuốc, trong đó có phần do Lãn Ông sưu tầm. Mục phụ của bộ sách có Thượng kinh ký sự, ghi lại hành trình lên kinh đô chữa bệnh cho Trịnh Cán, con chúa Trịnh Sâm. Tác phẩm này còn giúp người đọc hiểu thêm tâm tư của tác giả và một số nét phong cảnh, sinh hoạt xã hội đương thời.
Giá trị tham khảo
Với cách tổ chức như trên, Hải Thượng Y tông tâm lĩnh cho thấy tính hệ thống của y học cổ truyền: từ lý luận cơ bản đến chẩn đoán, trị pháp, phương thuốc, vị thuốc, bệnh án và ghi chép thực tế. Sách cũng thể hiện tinh thần kế thừa có chọn lọc, độc lập suy nghĩ và vận dụng linh hoạt vào thực tế lâm sàng. Theo tư liệu trong sách, bộ Y tông tâm lĩnh được đánh giá cao trong nước và ngoài nước, đánh dấu một bước tiến của sự nghiệp y học cổ truyền Việt Nam.
Nếu quý vị muốn tìm hiểu thêm về bộ sách hoặc cần được tư vấn về sức khỏe, có thể liên hệ Khải Minh Đường để được hướng dẫn thăm khám phù hợp. Nội dung trên chỉ nhằm giới thiệu tư liệu y học cổ truyền, không thay thế chẩn đoán và điều trị của thầy thuốc.
Từ khoá: Hải Thượng Y tông tâm lĩnhY tông tâm lĩnh 28 tậpbộ sách Y tông tâm lĩnhcấu trúc Y tông tâm lĩnhHải Thượng Lãn Ông
(Tổng hợp từ sách về Hải Thượng Y tông tâm lĩnh do phòng khám Khải Minh Đường cung cấp. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)