Y đức theo Hải Thượng Lãn Ông: bài học cho người làm nghề y hôm nay
Những lời dạy của Lãn Ông về lòng nhân, trách nhiệm, thận trọng và cách ứng xử của người thầy thuốc.
Y đức theo Hải Thượng Lãn Ông: bài học cho người làm nghề y hôm nay
Hải Thượng Lãn Ông được nhiều thế hệ nhắc đến như một danh y và một tấm gương y đức. Qua bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh, đặc biệt phần Y huấn cách ngôn và các ghi chép Y án, có thể thấy ông coi nghề y là nghề thanh cao, có lòng nhân, lấy việc bảo vệ sinh mạng con người làm nhiệm vụ hàng đầu. Cách nhìn ấy không chỉ nằm trong lời dạy mà còn thấm vào cách ông chọn nghề, học nghề, khám bệnh và viết sách.
Nghề y trước hết là nhân thuật
Theo Lãn Ông, đạo làm thuốc là một nhân thuật, có nhiệm vụ giữ gìn tính mạng người ta. Ông nhiều lần nhấn mạnh người thầy thuốc là người bảo vệ sinh mạng con người, nên sự sống chết, họa phúc đều ở tay mình xoay chuyển. Vì vậy, ông đặt y đức lên trước y thuật: nếu thiếu lòng thương người và tinh thần trách nhiệm thì khó hành nghề đúng nghĩa. Ông cũng nhắc thầy thuốc phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc giúp người làm phận sự của mình, không câu lợi kể công. Tinh thần ấy xuyên suốt trong Y huấn.
Tám chữ cần và tám tội cần tránh
Trong Y huấn cách ngôn, Lãn Ông nêu tám chữ mà người thầy thuốc chân chính cần có: Nhân, minh, đức, trí, lương, thành, khiêm, cần. Có thể hiểu đó là lòng quan tâm đến người khác, sự sáng suốt, đức độ, trí tuệ, tấm lòng rộng lượng, tính thành thật, khiêm tốn và sự chăm chỉ, chịu khó. Bên cạnh đó, ông chỉ ra tám tội cần tránh: lười, keo, tham, dối, dốt, ác, hẹp hòi, thất đức. Mỗi tội gắn với một thái độ sai lệch trong hành nghề: ngại nhọc, tiếc thuốc, trục lợi, nói dối, học nông, thiếu lương tâm, vì hiềm khích cũ mà không hết lòng, hoặc thờ ơ với người nghèo khó. Ông xem đó là những nguy cơ làm hoen ố chữ nhân thuật.
Y đức trong từng việc nhỏ
Điều đáng chú ý là Lãn Ông không nói y đức chỉ ở những lời lớn lao. Ông thể hiện nó trong các khâu của nghề như chẩn đoán, suy luận, điều trị, dùng thuốc. Người thầy thuốc phải cẩn thận, không ngại khó, không ngại đêm hôm, đường xa, thậm chí cả khi mình đang mệt yếu; phải thăm khám chu đáo rồi mới ra phương thuốc. Với ông, bệnh nhân là đối tượng số một: bệnh nguy cần chữa trước, bệnh chưa nguy có thể xem xét sau, tùy trường hợp mà giải quyết kịp thời. Ông cũng không nề hà những bệnh khó hoặc đáng ngại, dùng thuốc thích đáng kể cả khi biết người bệnh khó trả, và có khi còn giúp đỡ thêm người nghèo. Những chi tiết ấy cho thấy y đức là cách hành xử cụ thể, không phải khẩu hiệu.
Không câu lợi, không kể công; lưu tâm người nghèo và giữ nghiêm túc khi xem bệnh cho phụ nữ
Lãn Ông nhấn mạnh thầy thuốc không nên lấy việc chữa bệnh làm chỗ cầu lợi hoặc kể công. Ông quan niệm nghề thuốc là thanh cao, người hành nghề phải giữ khí tiết trong sạch. Khi chữa khỏi bệnh, không nên chủ động đòi quà cáp, bởi việc nhận quà dễ sinh nể nang, thậm chí làm mất phẩm chất của người thầy thuốc. Tinh thần ấy gắn với lời ông dạy: quên mình cứu chữa người ta, ngoài ra những điều khác chỉ là mây trôi. Với người bệnh nghèo, ông đặc biệt lưu tâm: nhà giàu thường không thiếu thầy thuốc, còn nhà nghèo khó rước được lương y, vì thế cần chú ý cứu chữa để họ có cơ hội sống. Khi xem bệnh cho phụ nữ, ông nhắc phải giữ nghiêm túc, cần có người nhà ở bên cạnh mới bước vào phòng xem bệnh, nhằm tránh sự nghi ngờ; dù với ai cũng phải đứng đắn, tôn trọng, không đùa cợt để giữ danh dự và tránh tiếng bất chính.
Bài học cho người làm nghề y hôm nay
Từ những điều Lãn Ông để lại, người làm nghề y hôm nay có thể rút ra nhiều bài học: lấy người bệnh làm trung tâm, coi trọng sự an toàn và phẩm giá của họ; không ngừng học tập để có đủ năng lực; giữ thái độ khiêm tốn, thành thật, chăm chỉ; tránh thói lười nhác, trục lợi, nói dối, hẹp hòi và thờ ơ. Y đức không tách rời y thuật mà là nền tảng để y thuật phục vụ đúng mục đích. Tinh thần ấy không chỉ là di sản của một danh y mà còn là lời nhắc cho mỗi người hành nghề: nghề y là nghề của lòng nhân, và lòng nhân phải được thể hiện bằng hành động cụ thể mỗi ngày.
Tìm hiểu về Hải Thượng Lãn Ông và Hải Thượng Y tông tâm lĩnh giúp người đọc thêm trân trọng truyền thống y đức của y học cổ truyền. Nếu có vấn đề sức khỏe cần được thăm khám, quý vị có thể liên hệ đặt lịch tại phòng khám để được tư vấn phù hợp; bài viết chỉ nhằm chia sẻ kiến thức, không thay thế việc khám và chỉ định của thầy thuốc.
Từ khoá: y đức Hải Thượng Lãn Ôngy đức người thầy thuốcbài học y đứclời dạy của Hải Thượng Lãn Ôngđạo đức nghề y
(Tổng hợp từ sách về Hải Thượng Y tông tâm lĩnh do phòng khám Khải Minh Đường cung cấp. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)