Viêm kết mạc (đau mắt đỏ): nhận biết sớm để tránh biến chứng
Viêm kết mạc (đau mắt đỏ) gây đỏ, ngứa, chảy nước mắt; cần nhận biết đúng nguyên nhân và khám sớm để tránh biến chứng.
Viêm kết mạc là gì và vì sao mắt đỏ, cộm xốn?
Viêm kết mạc, dân gian quen gọi là đau mắt đỏ, xảy ra khi lớp màng mỏng phủ mặt trước nhãn cầu và lót bên trong mí mắt bị viêm. Lớp màng này vốn là hàng rào bảo vệ đầu tiên của mắt, chứa nhiều mạch máu và tế bào miễn dịch, nên khi bị kích thích sẽ đỏ ngầu, ngứa, chảy nước mắt, đôi khi có dử màu trắng hoặc vàng và cảm giác cộm như có hạt cát. Tác nhân gây bệnh khá đa dạng: vi rút, vi khuẩn, phản ứng dị ứng với phấn hoa hay bụi, hoặc do hóa chất, khói, tia cực tím tác động trực tiếp. Bệnh có thể chỉ ở một bên mắt hoặc cả hai bên. Điều đáng lưu ý là viêm kết mạc do nhiễm trùng dễ lây qua bàn tay, vật dụng dùng chung và giọt bắn khi ho, hắt hơi, nên người bệnh cần chủ động giữ vệ sinh. Phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, nhưng nhận biết sớm vẫn giúp rút ngắn khó chịu và tránh biến chứng.
Đỏ mắt có chắc là viêm kết mạc?
Mắt đỏ chưa chắc đã là viêm kết mạc. Khô mắt do thiếu nước mắt cũng gây đỏ và ngứa, thường gặp ở phụ nữ sau mãn kinh. Viêm bờ mi làm vùng chân lông mi sưng đỏ, do vi khuẩn hoặc tuyến dầu bị tắc. Đeo kính áp tròng quá lâu, vệ sinh kém có thể gây kích ứng hoặc nhiễm trùng. Xuất huyết dưới kết mạc tạo đốm đỏ tươi trên lòng trắng, phần lớn vô hại và tự khỏi. Lẹo là cục nhỏ ở mi mắt, đỏ và đau. Nguy hiểm hơn là viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp cấp hay viêm túi lệ – những tình trạng cần xử lý khẩn. Vì vậy, thay vì đoán bệnh qua cảm giác, người bệnh nên để bác sĩ chuyên khoa thăm khám, xác định đúng nguyên nhân và có hướng chăm sóc phù hợp.
Bốn nhóm nguyên nhân khác nhau ở điểm nào?
Bốn nhóm nguyên nhân thường gặp có dấu hiệu không giống nhau. Do vi rút: mắt đỏ, nước mắt chảy trong, không có mủ, hay kèm hạch sưng trước tai – dấu hiệu khá đặc trưng; bệnh lây nhanh ở nơi tập trung đông người. Do vi khuẩn: sáng ngủ dậy mí mắt dính chặt vì ghèn, dịch mủ vàng hoặc xanh chảy suốt ngày, gặp nhiều ở trẻ nhỏ và người vệ sinh tay kém. Do dị ứng: ngứa dữ dội là điểm nổi bật, kèm phù nề, xuất hiện theo mùa hoặc quanh năm vì phấn hoa, bụi nhà, lông thú; dạng này không lây giữa người với người. Do kích ứng: triệu chứng ập đến ngay sau khi tiếp xúc clo hồ bơi, khói thuốc, mỹ phẩm hay dị vật, mắt cay xè và đỏ. Nắm được khác biệt này giúp người bệnh biết khi nào cần đi khám thay vì tự xử lý.
Khi nào cần đi khám ngay?
Phần lớn viêm kết mạc không nguy hiểm nếu biết rõ nguyên nhân và xử lý sớm. Tuy vậy, một số tình huống cần được khám ngay: trẻ sơ sinh có bất kỳ dấu hiệu bất thường ở mắt, vì sức đề kháng còn yếu và bệnh tiến triển nhanh, có thể để lại di chứng nặng. Người bị hóa chất bắn vào mắt cần rửa bằng nước sạch ngay rồi đến cơ sở y tế. Mắt đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng tăng, hoặc đỏ kéo dài không đỡ cũng là lý do để thăm khám. Bỏ qua giai đoạn đầu, viêm kết mạc có thể dẫn tới viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, sẹo giác mạc. Ngoài ra, người bệnh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt, bởi dùng sai loại có thể làm tăng nhãn áp, gây kháng thuốc hoặc che lấp bệnh lý khác.
Phòng ngừa và chăm sóc mắt tại nhà thế nào?
Phòng bệnh trước hết nằm ở thói quen sinh hoạt. Mỗi người dùng khăn và vật dụng cá nhân riêng, che miệng khi hắt hơi, tránh đưa tay dụi mắt. Rửa tay thường xuyên, nhất là sau khi tiếp xúc người bệnh hoặc ở nơi công cộng. Người đeo kính áp tròng cần vệ sinh đúng cách và đi khám khi mắt khó chịu. Ra đường trong môi trường bụi, khói hoặc khi bơi nên đeo kính bảo vệ. Bổ sung vitamin C, A, E từ bữa ăn giúp nâng sức đề kháng. Khi mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt, người bệnh nên thăm khám sớm thay vì chờ tự khỏi; khám mắt định kỳ cũng giúp phát hiện vấn đề trước khi nặng.
Mỗi người có thể trạng và cơ địa khác nhau, cùng một biểu hiện đỏ mắt có thể do nhiều nguyên nhân. Người bệnh nên đến khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Từ khoá: viêm kết mạc
(Viết lại từ «Viêm kết mạc: Phân biệt triệu chứng và cách phòng tránh» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)