Tứ quân tử thang – Bài thuốc cổ phương ích khí kiện tỳ
Giới thiệu Tứ quân tử thang, bài thuốc cổ phương ích khí kiện tỳ dưỡng vị.
Thành phần và liều lượng (theo sách)
Liều lượng ghi theo sách y học cổ truyền, chỉ để tham khảo. Mỗi người cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, kê đơn và gia giảm; không tự ý bốc thuốc, sử dụng.
| Vị thuốc | Liều lượng |
|---|---|
| Nhân sâm | — |
| hoặc Đảng sâm | 8 - 12g |
| Phục linh | 12g |
| Bạch truật | 8 - 12g |
| Chích thảo | 4 - 8g |
Cách dùng (theo sách)
Tán bột mịn, mỗi lần uống 8 - 12g, sắc nước uống Có thể làm thuốc thang
(Liều và cách dùng chép nguyên văn mục Phương tễ, yhoccanban.com; vị sách không ghi liều để “—”.)
Xuất xứ
Tư liệu cổ phương ghi nhận Tứ quân tử thang, còn có tên gọi là Tứ vị thang hoặc Kiện tỳ ích khí thang. Bài thuốc thuộc nhóm phương tễ bổ trung khí, kiện tỳ vị, thường được nhắc trong các biến pháp và gia giảm của bài Tứ quân.
Công năng
Ích khí, kiện tỳ, dưỡng vị; bổ trung khí và kiện tỳ vị.
Chủ trị
Các rối loạn tiêu hóa biểu hiện tỳ khí hư nhược; tỳ vị hư nhược kiêm khí trệ với ợ hơi, vùng thượng vị đầy tức; tỳ vị khí hư kiêm hàn thấp với bụng đầy đau, ợ hơi hoặc nôn, tiêu chảy, rêu lưỡi trắng, dày nhớt; viêm loét dạ dày, hành tá tràng thể hư hàn có hàn thấp trệ ở trung tiêu. Bài thuốc còn được dùng trong rối loạn tiêu hóa, ăn kém, đầy bụng và một số trường hợp viêm phế quản mạn tính có ho đàm, nhiều đàm trắng trong, khó thở khi thuộc tỳ vị khí hư kiêm đàm thấp.
Phân tích bài thuốc
Nhân sâm hoặc Đảng sâm vị ngọt, tính ôn, kiện tỳ, ích khí, dưỡng vị, giữ vai trò chủ dược. Bạch truật vị đắng, tính ôn, kiện tỳ, táo thấp. Phục linh vị ngọt, nhạt, kết hợp với Bạch truật để kiện tỳ, thẩm thấp và tăng cường chức năng vận hóa của tỳ vị. Cam thảo vị ngọt, tính ôn, bổ trung, hòa vị. Các vị thuốc hợp lại có tính dược ngọt ôn, tạo tác dụng ích khí, kiện tỳ, dưỡng vị. Tư liệu cũng ghi nhận các hướng gia giảm: khi tỳ vị hư nhược kiêm khí trệ thì thêm Trần bì để lý khí hóa trệ, gọi là Dị công tán (Tiểu nhi dược chứng trực quyết); khi có đàm thấp thì thêm Trần bì và Bán hạ chế để lý khí hóa đàm, gọi là Lục quân tử thang (Y học chính truyền); trong viêm phế quản mạn tính có thể thêm Tử uyển, Khoản đông hoa, Bạch tiền, Bối mẫu để giáng khí hóa đàm, chỉ khái; khi kiêm hàn thấp thì thêm Trần bì, Chế Bán hạ, Mộc hương, Sa nhân để hành khí chỉ thống, giáng nghịch hóa đàm, gọi là Hương sa lục quân tử thang (Hòa tễ cục phương).
Lưu ý khi dùng
Tư liệu gốc không ghi rõ mục kiêng kỵ. Bài thuốc cổ phương cần được thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, xác định thể bệnh và gia giảm theo từng người; không tự ý sử dụng.
Bài thuốc cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, gia giảm theo từng người; không tự ý sử dụng.
Từ khoá: Tứ quân tử thangbài thuốc cổ phươngích khí kiện tỳtỳ vị hư nhượcrối loạn tiêu hóa
(Viết lại từ «Tứ quân tử thang» – mục Phương tễ, yhoccanban.com. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)