Thoái hóa võng mạc nên ăn gì? Dưỡng sinh phòng bệnh tại nhà
Dinh dưỡng hợp lý giúp phòng và làm chậm thoái hóa võng mạc; nhóm nguy cơ nên khám mắt định kỳ.
Thoái hóa võng mạc là gì và vì sao dinh dưỡng lại quan trọng?
Võng mạc là lớp tế bào thần kinh rất mỏng nằm tận cùng phía trong nhãn cầu, đảm nhận việc tiếp nhận hình ảnh, ánh sáng rồi chuyển tín hiệu lên não. Theo thời gian, lớp tế bào này lão hóa tự nhiên; khi bị tổn thương, khả năng cảm nhận ánh sáng yếu dần nên thị lực giảm, hình ảnh nhận được mờ đi. Nếu chủ quan, không thăm khám và can thiệp sớm, bệnh có thể dẫn tới biến chứng nặng, thậm chí mất thị lực. Dinh dưỡng nghèo nàn được xem là một yếu tố liên quan: thói quen ăn nhiều đồ chế biến sẵn, đường tinh luyện, mỡ bão hòa làm tăng nguy cơ ở những người vốn nhạy cảm. Ngược lại, xây dựng thực đơn cân đối giúp phòng ngừa và làm chậm quá trình thoái hóa.
Thoái hóa võng mạc nên ăn gì để nuôi dưỡng đáy mắt?
Mắt cần nguyên liệu để nuôi dưỡng tế bào cảm thụ ánh sáng. Betacaroten là tiền chất của vitamin A, hỗ trợ thị lực ban đêm và giữ ngưỡng bình thường cho sắc tố dẫn truyền tín hiệu thị giác. Nhóm rau quả giàu betacaroten gồm gấc, cà rốt, cà chua, dưa hấu, rau ngót, rau dền, tía tô, rau húng, cần tây, rau đay, kinh giới và một số loại rong biển. Lutein cùng zeaxanthin có nhiều ở rau xanh, quả màu vàng cam; hai sắc tố này được cho là giúp võng mạc chống lại thành phần có hại trong ánh sáng mặt trời và trung hòa gốc tự do sinh ra tại mắt, nên người ngoài 50 tuổi được khuyến khích chú ý bổ sung. Bên cạnh đó, axit béo omega-3 với DHA và EPA hỗ trợ cấu trúc võng mạc, giúp mắt ẩm và giảm viêm tự nhiên; cá hồi, cá mòi, cá ngừ, trứng, óc chó, hạt bí ngô, dầu hạt cải, súp lơ, rau xanh đậm là lựa chọn quen thuộc.
Những dưỡng chất nào đáng chú ý để bảo vệ võng mạc?
Vitamin C và E đều là chất chống oxy hóa, góp phần bảo vệ mắt trước tổn thương; cam quýt, cà chua, ớt chuông đỏ là nguồn dễ tìm. Vitamin B2 tham gia giữ toàn vẹn da, niêm mạc và mắt, đồng thời gắn với chuyển hóa glucid, có thể dùng chung với các vitamin nhóm B khác. Benfotiamine có nguồn gốc từ vitamin B1, dễ thấm qua màng tế bào nên hấp thu thuận lợi hơn; chất này đáng lưu tâm với mắt của người cao tuổi và người tiểu đường, nhóm dễ bị tổn hại do chuyển hóa đường và quá trình oxy hóa. Astaxanthin, một carotenoid có trong sinh vật biển như tảo, cá hồi, tôm hùm, tôm càng, trứng cá, được ghi nhận có khả năng bảo vệ võng mạc trước tác nhân oxy hóa và sự hao hụt tế bào cảm thụ quang. Phospholipid là thành phần cấu tạo màng tế bào võng mạc, có trong lòng đỏ trứng, sữa, dầu thực vật; nội tạng tuy giàu phospholipid nhưng kèm nhiều cholesterol nên cần hạn chế.
Nhóm thực phẩm nào nên hạn chế để phòng bệnh?
Một số nhóm nên dùng dè dặt. Bánh mì trắng và mì ống thuộc loại carb đơn giản, tiêu hóa nhanh, làm đường máu tăng vọt; thay bằng ngũ cốc nguyên hạt sẽ hợp lý hơn. Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội nhiều natri, dễ đẩy huyết áp lên cao và kéo theo tổn thương mạch máu ở mắt. Đồ chiên rán chứa chất béo chuyển hóa, làm tăng cholesterol xấu và sinh gốc tự do, liên quan tới bệnh võng mạc do tiểu đường cùng thoái hóa hoàng điểm. Dầu ăn giàu axit linoleic như dầu hướng dương, dầu ngô, dầu đậu tương, dầu mè, dầu cây rum chỉ nên dùng vừa phải; tránh loại đã hydro hóa. Bơ thực vật dạng rắn chứa nhiều chất béo chuyển hóa, nên chọn dạng mềm hoặc lỏng. Nước ngọt, nước tăng lực nhiều đường nhân tạo cũng không có lợi.
Ai cần khám mắt định kỳ và giữ thói quen ăn uống thế nào?
Người cao tuổi, đặc biệt ngoài 50 tuổi, người tiểu đường, tăng mỡ máu, xơ vữa động mạch, béo phì và người có huyết áp cao do ăn mặn là nhóm nên chủ động khám mắt định kỳ, bởi đây là những đối tượng dễ tổn thương võng mạc hoặc có bệnh lý chuyển hóa ảnh hưởng tới mắt. Về thói quen ăn uống, nên giữ khẩu phần dầu ăn ở mức vừa, thay nước ngọt bằng nước lọc, ưu tiên món hấp luộc thay vì chiên rán, đọc nhãn để chọn sản phẩm ít natri và không chứa chất béo chuyển hóa, nêm nếm bằng rau thơm và gia vị lành tính. Cá biển lớn như cá ngừ, cá kiếm, cá thu giàu omega-3 nhưng có thể tích tụ thủy ngân, nên ăn điều độ. Khi thấy nhìn mờ hoặc khó nhận biết hình ảnh, ánh sáng, cần đi khám sớm.
Mỗi người có thể trạng và bệnh nền khác nhau, cùng một chế độ ăn không phù hợp với tất cả. Người bệnh nên tới bác sĩ y học cổ truyền để được thăm khám và tư vấn cách dưỡng sinh phù hợp.
Từ khoá: thoái hóa võng mạc nên ăn gì
(Viết lại từ «Chế độ ăn cho người bệnh thoái hóa võng mạc» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)