Thoái hóa võng mạc: dấu hiệu nhận biết và hướng điều trị
Thoái hóa võng mạc khiến tầm nhìn mờ dần, nặng có thể mù lòa; khám sớm giúp làm chậm diễn tiến.
Thoái hóa võng mạc là tình trạng gì?
Phía sau nhãn cầu có một lớp mô chuyên tiếp nhận ánh sáng để chuyển tín hiệu lên não, gọi là võng mạc. Lớp mô này chứa tế bào hình que và tế bào hình nón. Khi những tế bào ấy bị tổn thương, quá trình thoái hóa võng mạc bắt đầu hình thành. Hệ quả là khả năng nhìn giảm sút, hình ảnh trở nên mờ nhạt và ở mức nặng có thể mất hẳn thị lực. Sinh hoạt thường ngày vì thế bị ảnh hưởng đáng kể, chất lượng cuộc sống của người bệnh cũng giảm theo. Theo cách nhìn của y học hiện đại, đây là nhóm bệnh khá đa dạng, gồm thể mang tính di truyền như viêm võng mạc sắc tố và thể gắn với tuổi cao như thoái hóa điểm vàng. Bệnh thường diễn tiến lặng lẽ nên nhiều người chỉ biết khi tầm nhìn đã kém rõ rệt.
Nguyên nhân nào dẫn tới thoái hóa võng mạc?
Nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng khi tế bào cảm nhận ánh sáng chết dần, cơ thể sinh ra axit retinoic. Nếu mức axit này được kéo giảm, nguy cơ thoái hóa võng mạc có thể được hạn chế phần nào. Bên cạnh đó, chữ gốc nhắc tới những thể bệnh mang yếu tố di truyền như viêm võng mạc sắc tố, cùng thể liên quan tới tuổi tác là thoái hóa điểm vàng. Điều đó cho thấy nguyên nhân không giống nhau ở từng trường hợp: có người khởi phát do yếu tố bẩm sinh, có người do tuổi càng cao. Chính vì vậy, muốn xác định đúng thể bệnh và mức tổn thương, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa thay vì tự phỏng đoán tình trạng của mắt.
Dấu hiệu nào cho thấy võng mạc đang tổn thương?
Biểu hiện dễ thấy nhất là tầm nhìn yếu dần. Người bệnh nhận ra hình ảnh không còn sắc nét, khó phân biệt vật ở phía trước, và khi tổn thương nặng, khả năng nhìn có thể mất đi. Võng mạc giữ vai trò then chốt trong việc cảm nhận ánh sáng, nên những bất thường tại đây kéo theo nhiều trở ngại: đi lại khó khăn hơn, đọc sách chật vật hơn, việc tự chăm sóc bản thân cũng vất vả. Những thay đổi này thường đến từ từ, khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua. Khi thấy tầm nhìn không còn rõ như trước, việc tới cơ sở y tế để kiểm tra là cách phù hợp nhất nhằm biết chính xác tình trạng của đôi mắt.
Vì sao nên khám sớm khi nghi thoái hóa võng mạc?
Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và xử trí kịp thời đem lại nhiều lợi ích: tiên lượng tốt hơn, bệnh tiến triển chậm lại, phần thị lực còn lại được giữ gìn. Ngược lại, nếu để tổn thương kéo dài, khả năng nhìn sẽ suy giảm thêm và khó hồi phục. Với người đã mang bệnh nhiều năm, thăm khám định kỳ giúp bác sĩ theo dõi diễn tiến và điều chỉnh hướng xử trí cho phù hợp với từng giai đoạn. Không nên chờ tới lúc mắt mờ hẳn mới tìm tới thầy thuốc, bởi ở giai đoạn muộn, các can thiệp thường ít hiệu quả hơn và việc chăm sóc cũng trở nên phức tạp hơn.
Hướng điều trị thoái hóa võng mạc hiện nay gồm những gì?
Mục tiêu chính của điều trị hiện nay là kiểm soát đà tiến triển và bảo toàn phần thị lực còn lại. Giới nghiên cứu đang tìm cách ức chế enzym tạo ra axit retinoic nhằm làm chậm quá trình thoái hóa. Song song, nhiều công trình mới vẫn tiếp tục được triển khai với mong muốn cải thiện khả năng nhìn cho người bệnh. Cần lưu ý rằng cho tới nay chưa có biện pháp nào giúp hồi phục hoàn toàn và vĩnh viễn; đích đến thực tế là làm chậm bệnh và nâng cao chất lượng sống. Mỗi người có thể trạng và mức tổn thương khác nhau, nên hướng xử trí cần do bác sĩ chuyên khoa quyết định sau khi thăm khám.
Thuốc cai rượu có thay thế được điều trị chuyên khoa?
Một nhóm nghiên cứu tại Mỹ ghi nhận disulfiram, loại thuốc từng được dùng phổ biến để cai rượu và đã được cơ quan quản lý dược phẩm Hoa Kỳ chấp thuận, có khả năng ức chế enzym sản sinh axit retinoic. Trong thí nghiệm, những con chuột gần như mù sau khi dùng thuốc đã nhận ra hình hiển thị trên màn hình máy tính tốt hơn trước. Tuy vậy, đây không phải giải pháp thay thế cho điều trị chuyên khoa mà chỉ giúp cải thiện tạm thời. Thuốc cũng không phù hợp với tất cả mọi người: nếu uống rượu trong thời gian dùng thuốc, tác dụng phụ nghiêm trọng có thể xuất hiện như nhức đầu, buồn nôn, phát ban hay chuột rút. Do đó, mọi chỉ định cần do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.
Mỗi người có thể trạng và mức tổn thương võng mạc khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Từ khoá: thoái hóa võng mạc
(Viết lại từ «Thuốc cai rượu có thể giúp điều trị thoái hóa võng mạc» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)