Tăng nhãn áp: nguyên nhân, triệu chứng và lưu ý điều trị
Tăng nhãn áp do áp suất mắt tăng gây tổn thương thần kinh thị giác; cần nhận biết sớm và thận trọng khi dùng thuốc.
Tăng nhãn áp là bệnh gì?
Tăng nhãn áp còn được gọi là cườm nước hay thiên đầu thống, là bệnh lý ở mắt liên quan đến áp suất bên trong nhãn cầu tăng cao. Khi áp suất này vượt mức cân bằng, các sợi thần kinh thị giác có thể bị tổn thương, làm suy giảm thị lực; nếu nặng có thể dẫn tới mù. Ở mắt bình thường, lượng dịch nội nhãn tiết ra và thoát đi luôn ở trạng thái cân bằng. Khi phần dịch thoát ra ít hơn phần dịch được tạo ra, áp suất trong mắt sẽ tăng lên. Bệnh thường được chia thành hai dạng chính là tăng nhãn áp góc mở và tăng nhãn áp góc đóng. Cách hiểu hiện đại xem đây là tình trạng cần theo dõi lâu dài vì tổn thương thần kinh thị giác có thể tiến triển âm thầm.
Nguyên nhân nào làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp?
Nguyên nhân trực tiếp của tăng nhãn áp là sự mất cân bằng giữa lượng dịch được sản xuất và lượng dịch được dẫn lưu khỏi mắt. Bên cạnh đó, một số yếu tố làm tăng khả năng mắc bệnh cần được lưu ý. Thứ nhất là yếu tố gia đình: người có người thân từng bị tăng nhãn áp có nguy cơ cao hơn. Thứ hai là tuổi tác: nhóm trên 40 tuổi thường dễ gặp hơn; ở thể góc mở, nữ giới được ghi nhận nhiều hơn nam giới. Thứ ba là tiền sử bệnh lý về mắt, đặc biệt các tình trạng viêm nhiễm ở mắt. Những yếu tố này không khẳng định chắc chắn một người sẽ mắc bệnh, nhưng giúp nhận diện nhóm nên chủ động kiểm tra mắt định kỳ. Việc hiểu rõ nguy cơ giúp mỗi người đi khám sớm hơn, thay vì chờ đến khi thị lực suy giảm rõ rệt.
Tăng nhãn áp có biểu hiện ra sao?
Ở thể góc mở, bệnh thường tiến triển trong thời gian dài mà gần như không có dấu hiệu rõ ràng. Người bệnh có thể đột ngột thấy mắt mờ và thị lực giảm dần, trong khi trước đó không hề để ý. Ở thể góc đóng, còn gọi là tăng nhãn áp cấp, diễn biến nhanh hơn nhiều: vùng đầu và mắt đau nhức, mắt mờ dần, có thể nhìn thấy quầng sáng, kèm cảm giác buồn nôn hoặc nôn. Chính vì triệu chứng âm thầm ở thể góc mở, nhiều người chỉ phát hiện khi thần kinh thị giác đã bị ảnh hưởng. Do đó, khi có bất kỳ thay đổi nào về thị lực, đau mắt hoặc đau đầu bất thường, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá đúng. Không nên tự suy đoán hoặc trì hoãn vì mắt là cơ quan khó phục hồi tổn thương.
Ai nên chủ động khám mắt sớm?
Những người trên 40 tuổi, có người thân từng bị tăng nhãn áp hoặc từng có bệnh viêm nhiễm ở mắt nên chủ động kiểm tra mắt định kỳ. Người từng thấy mắt mờ thoáng qua, nhìn có quầng sáng, đau nhức vùng mắt và đầu cũng nên đi khám sớm. Khám sớm không chỉ giúp phát hiện nguy cơ mà còn tạo cơ hội theo dõi diễn tiến bệnh, hạn chế tổn thương thần kinh thị giác. Trong buổi khám, người bệnh nên nói rõ tiền sử gia đình, các bệnh mắt đã từng mắc và mọi loại thuốc đang dùng. Việc trao đổi đầy đủ giúp bác sĩ có hướng xử trí phù hợp, tránh những yếu tố có thể làm áp suất mắt tăng thêm. Mỗi người có thể trạng khác nhau, nên thăm khám là cách an toàn nhất thay vì tự xử lý tại nhà.
Người tăng nhãn áp cần lưu ý gì khi dùng thuốc?
Một số nhóm thuốc có thể làm giãn đồng tử, thu hẹp vùng góc mắt hoặc làm tăng áp suất trong mắt, nên người bệnh cần thận trọng. Các nhóm thường được nhắc đến gồm thuốc kháng histamine dùng cho dị ứng, corticosteroid dùng trong viêm khớp, hen hoặc viêm kết mạc, thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc kháng cholinergic dùng chống co thắt hoặc chống nôn, thuốc chống sung huyết trị nghẹt mũi và một số thuốc khác. Không phải ai dùng các thuốc này cũng bị tăng nhãn áp, nhưng người đã có bệnh cần báo cho bác sĩ biết tình trạng mắt của người bệnh. Khi dùng thuốc kéo dài, nếu thấy áp suất mắt tăng bất thường, cần thông báo ngay để bác sĩ xem xét điều chỉnh hoặc thay thế bằng lựa chọn phù hợp hơn. Tuyệt đối không tự ngừng hay đổi thuốc khi chưa có ý kiến chuyên môn.
Mỗi người có thể trạng khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn phù hợp.
Từ khoá: tăng nhãn áp
(Viết lại từ «Sử dụng thuốc cho người tăng nhãn áp» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)