Tăng nhãn áp: chăm sóc mắt tại nhà và dấu hiệu cần tái khám ngay
Tăng nhãn áp thường tiến triển lặng lẽ; cần nhận biết sớm dấu hiệu cấp, khám mắt định kỳ và không tự dùng thuốc nhỏ mắt.
Tăng nhãn áp là gì và vì sao khó nhận ra?
Tăng nhãn áp, dân gian quen gọi là thiên đầu thống, xuất hiện ở hai dạng: cấp tính và mạn tính. Dạng mạn tính tiến triển rất kín đáo: áp lực bên trong mắt dâng lên từ từ, mắt hầu như không đau, thị lực mờ dần và bắt đầu mờ khi đưa mắt nhìn sang bên cạnh. Nhiều người không tự nhận thấy thị lực suy giảm nên chủ quan, chỉ tình cờ phát hiện khi đi khám. Bệnh còn liên quan yếu tố gia đình, vì thế người thân của người đã mắc cần trang bị hiểu biết để sớm phát hiện. Đến nay chưa có cách điều trị triệt để, nhưng bệnh vẫn được kiểm soát khi phát hiện sớm và theo dõi đều đặn.
Dấu hiệu nào cần đến khám mắt ngay?
Thể cấp tính thường mở đầu bằng cơn đau đầu hoặc đau mắt đột ngột. Mắt đỏ, nhìn chói lóa, ấn vào nhãn cầu thấy rắn chắc như hòn bi, đồng tử bên đau giãn rộng hơn bên lành, kèm theo có thể nôn. Đây là nhóm dấu hiệu nặng: nếu chậm xử trí, thị lực có thể mất đi chỉ trong vài ba ngày. Vì vậy khi thấy những biểu hiện này, cần tới cơ sở chuyên khoa mắt để thăm khám ngay, không chờ theo dõi thêm tại nhà. Người nhà nên ghi lại thời điểm khởi phát và các biểu hiện đã quan sát được để bác sĩ nắm rõ bối cảnh. Việc đi khám sớm giúp hạn chế tổn hại về thực thể và chức năng thị giác.
Vì sao dấu hiệu tăng nhãn áp hay bị bỏ qua?
Thực tế, không ít trường hợp khởi phát vào cuối ngày, khi đang cúi xuống đọc sách hoặc sau một sang chấn tinh thần mạnh. Có người mắc bệnh mà không hề đau nhức mắt; có người chỉ thấy căng tức nhẹ thoáng qua, hoặc nhìn mờ như có màn sương che rồi tự hết. Chính vì mờ nhạt và đến rồi đi, những biểu hiện ấy rất dễ bị coi nhẹ. Mỗi người nên ghi nhận lại những lần mắt căng tức, nhìn mờ bất thường, kể cả khi đã tự hết, để trao đổi với bác sĩ trong lần khám mắt gần nhất. Ghi chép đơn giản như vậy giúp việc theo dõi bệnh sát với thực tế hơn.
Ai nên đo áp lực mắt định kỳ?
Nhóm cần lưu ý gồm: gia đình đã có người mắc bệnh, người bị đái tháo đường, tăng huyết áp, cận thị hoặc có giác mạc nhỏ. Những người này nên khám mắt định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng một lần. Người trên 35 tuổi hoặc có họ hàng với người đã bị thiên đầu thống nên đo áp lực mắt mỗi năm một lần. Khám đều đặn giúp phát hiện bệnh khi còn âm thầm, từ đó giảm bớt tổn hại cho mắt. Bốn việc nên duy trì là hiểu biết về bệnh, phát hiện sớm, điều trị kịp thời và theo dõi thường xuyên.
Chăm sóc mắt tại nhà cần lưu ý gì?
Điều cần tránh nhất là tự mua thuốc tra mắt hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định của thầy thuốc. Trên thị trường có loại thuốc nhỏ mắt chứa steroid để xử lý ngứa, khô mắt, viêm kết mạc; dùng kéo dài có thể khiến mắt mắc bệnh do tra corticoid. Tại nhà, mỗi người nên thuộc nhóm dấu hiệu bất thường của mắt, không bỏ qua cơn căng tức hay thoáng nhìn mờ, đi khám đúng hẹn thay vì tự xử lý. Cần nhớ bệnh chưa có cách điều trị triệt để, chỉ kiểm soát được khi phát hiện kịp thời; tùy giai đoạn, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc, laser hoặc phẫu thuật.
Khi nào người bệnh cần tái khám ngay?
Một số trường hợp sau phẫu thuật ổn định được một thời gian rồi bệnh có thể trở lại, nên người đã mắc bệnh nhất thiết phải khám định kỳ và theo dõi thường xuyên. Cần trở lại cơ sở chuyên khoa mắt ngay khi có đau mắt dữ dội, mắt đỏ, nhìn chói lóa, thị lực giảm nhanh hoặc buồn nôn, vì đó là nhóm dấu hiệu của thể cấp, đòi hỏi xử lý sớm để giữ thị giác. Ngoài ra, nếu thấy mờ như màn sương che hoặc căng tức mắt tái diễn nhiều lần, nên đi khám sớm thay vì chờ đợi.
Mỗi người có thể trạng và mức độ bệnh khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn phù hợp. Khi mắt có dấu hiệu bất thường, nên đi khám sớm.
Từ khoá: tăng nhãn áp
(Viết lại từ «Nhận biết sớm bệnh thiên đầu thống» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)