Tác dụng của lá bạc hà với sức khỏe và ai nên thận trọng
Bạc hà hỗ trợ tiêu hóa, thông mũi, dịu đau đầu và chăm sóc da; cần dùng đúng cách và hỏi bác sĩ trước khi áp dụng.
Bạc hà là cây gì và được trồng ở đâu?
Bạc hà là cây thân thảo sống nhiều năm trong họ Hoa Môi, được trồng để lấy lá làm rau thơm và làm thuốc. Tác dụng của lá bạc hà với sức khỏe được nhắc đến khá nhiều, song trước hết cần nhận diện đúng cây. Cành và thân có tiết diện vuông, hơi xốp, mọc đứng hoặc bò lan trên mặt đất. Lá mọc đối, phiến hình bầu dục, đầu nhọn, mép có răng cưa; khi vò nhẹ thấy mùi thơm hắc, vị cay và hơi tê. Cây ra hoa, kết quả khoảng tháng 7 tới tháng 10, hoa nhỏ với màu trắng, hồng hoặc tím. Ở nước ta phổ biến bạc hà Nam, ngoài ra còn bạc hà Âu gốc Trung và Nam Âu cùng vài giống di thực. Cây ưa khí hậu ôn đới, được trồng ở Lào Cai, Lai Châu, Yên Bái, Nghệ An. Người trồng hái phần thân mang lá lúc cây bắt đầu ra hoa, rửa sạch, cắt ngắn, hong trong bóng râm đến khô rồi cất trong hộp kín.
Tác dụng của lá bạc hà với dạ dày, tiêu hóa ra sao?
Với hệ tiêu hóa, đây là nhóm lợi ích được ghi nhận nhiều nhất. Người hay đầy bụng, khó tiêu có thể thấy nhẹ nhõm hơn vì hoạt chất trong bạc hà giúp cơ bụng thư giãn và làm dịch mật lưu thông thuận, nhờ đó thức ăn được tiêu hóa nhanh hơn. Ở người mắc hội chứng ruột kích thích, bạc hà được xem như giúp giảm đau bụng, bớt đầy hơi và đi lỏng. Thử nghiệm trên động vật còn cho thấy menthol chiết từ lá tạo tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày trước tác hại của rượu bia và thuốc giảm đau, nên người thường uống rượu bia hoặc đang dùng thuốc giảm đau được khuyên cân nhắc dùng bạc hà. Ngược lại, người bị trào ngược dạ dày thực quản nên tránh vì bạc hà kích thích cơ thắt dưới thực quản, khiến triệu chứng nặng thêm.
Bạc hà giúp gì cho mũi họng, làn da và răng miệng?
Khi bị cảm lạnh hay cảm cúm, niêm mạc mũi sưng lên gây nghẹt mũi, khó thở; bạc hà giúp các màng sưng co lại nên đường thở dễ chịu hơn. Menthol còn có tính kháng khuẩn, làm loãng dịch nhầy trong phổi và giảm ho. Cách áp dụng đơn giản là hít tinh dầu qua mũi hoặc xông hơi chung với sả, lá bưởi, hương nhu, kinh giới. Với làn da, tinh dầu bạc hà làm dịu vùng kích ứng, mẩn đỏ và ngứa, nhưng phải pha loãng với dầu nền như dầu dừa hoặc dầu ô liu rồi thử trước ở cổ tay để chắc chắn cơ thể không dị ứng. Về răng miệng, đặc tính kháng nấm và diệt khuẩn của bạc hà hữu ích cho người sâu răng, hôi miệng, nhiễm trùng nướu; vì thế chiết xuất này có mặt trong nhiều loại kem đánh răng và sản phẩm chăm sóc răng miệng.
Lá bạc hà còn hỗ trợ những vấn đề sức khỏe nào?
Một số bằng chứng cho thấy dầu bạc hà giảm đau ở mức tương tự thuốc giảm đau thông thường. Thoa dầu lên trán kèm massage nhẹ giúp dịu cơn đau đầu do căng thẳng, còn hít sâu hương bạc hà có tác dụng trấn tĩnh thần kinh. Ngửi tinh dầu cũng giúp người đang hóa trị ung thư bớt buồn nôn và nôn. Tinh dầu bạc hà chống lại một số chủng vi khuẩn, kích thích nguyên bào sợi phát triển nên hỗ trợ vết thương mau lành; đồng thời góp phần cân bằng nội tiết, hạn chế nguy cơ buồng trứng đa nang và nâng sức đề kháng trước tác nhân gây bệnh. Phụ nữ đang cho con bú bị nứt nẻ, đau núm vú có thể thoa một chút tinh dầu, song cần lau sạch trước khi cho trẻ bú lại và tránh thoa quá nhiều vì dễ giảm tiết sữa.
Ai nên thận trọng khi dùng bạc hà?
Không phải ai cũng hợp với vị thuốc này. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người tiểu đường, người huyết áp cao hoặc mắc bệnh tim mạch, người suy nhược, người sốt do âm hư, người táo bón kéo dài và người trào ngược dạ dày thực quản được khuyên không dùng. Bạc hà còn tương tác với thuốc chống thải ghép, thuốc giảm axit dạ dày, thuốc hạ đường huyết và nhóm thuốc chuyển hóa tại gan, nên người đang điều trị cần báo bác sĩ biết. Dùng sai cách có thể gây dị ứng da, phát ban, ợ nóng, co giật, chậm nhịp tim, hạ đường huyết, thậm chí ngộ độc khi lạm dụng. Tinh dầu nguyên chất rất dễ gây kích ứng nên phải pha loãng, tránh bôi lên vùng da trầy xước, lở loét và giữ xa mắt; khi triệu chứng đã thuyên giảm thì ngưng, hạn chế dùng kéo dài.
Mỗi người có thể trạng khác nhau nên cùng một vị thuốc có thể hợp với người này mà không hợp với người kia. Người bệnh nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn cách dùng bạc hà phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Từ khoá: tác dụng của lá bạc hà
(Viết lại từ «Bạc hà» – trang dược liệu của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)