Sinh mạch tán: cổ phương ích khí, dưỡng âm sinh tân
Cổ phương ba vị Nhân sâm, Mạch môn, Ngũ vị tử; ích khí liễm hãn, dưỡng âm sinh tân.
Thành phần và liều lượng (theo sách)
Liều lượng ghi theo sách y học cổ truyền, chỉ để tham khảo. Mỗi người cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, kê đơn và gia giảm; không tự ý bốc thuốc, sử dụng.
| Vị thuốc | Liều lượng |
|---|---|
| Nhân sâm (hoặc Đảng sâm) | 12g |
| Mạch môn | 12g |
| Ngũ vị tử | — |
Cách dùng (theo sách)
Sắc nước uống
(Liều và cách dùng chép nguyên văn mục Phương tễ, yhoccanban.com; vị sách không ghi liều để “—”.)
Xuất xứ
Sinh mạch tán là bài thuốc cổ phương được giới thiệu trong mục Phương tễ, thuộc nhóm nội dung Đông dược của tư liệu y học căn bản. Tư liệu trình bày bài thuốc theo bố cục gồm thành phần, tác dụng, phần giải thích bài thuốc và các ứng dụng lâm sàng, nằm trong mạch kiến thức phương tễ và trung dược lâm sàng của y học cổ truyền.
Công năng
Ích khí liễm hãn, dưỡng âm sinh tân.
Chủ trị
Bài thuốc chủ yếu dùng cho chứng thương thử nhiệt khi tân và khí đều bị tổn thương. Tư liệu ghi nhận ứng dụng với chứng cảm nắng mùa hè ra mồ hôi nhiều, mồm khát, mệt mỏi; ở thời kỳ hồi phục bệnh hoặc nhiễm khí âm hư nhược cũng dùng có kết quả tốt. Với viêm phế quản mạn, lao phổi có hội chứng khí âm bất túc, bài thuốc được nêu dùng kèm Bách bộ, A giao, Khoản đông hoa, Tử uyển để nhuận phế chỉ khái. Với suy nhược thần kinh, người bứt rứt khó ngủ, tư liệu nêu gia thêm Toan táo nhân, Bá tử nhân để dưỡng tâm an thần.
Phân tích bài thuốc
Nhân sâm hoặc Đảng sâm có tác dụng bổ ích khí sinh tân nên giữ vai trò chủ dược của bài thuốc. Mạch môn dưỡng âm sinh tân, đồng thời có tác dụng thanh phế. Ngũ vị tử có tác dụng liễm phế chỉ hãn, hợp với Mạch môn làm tăng thêm tác dụng sinh tân. Ba vị thuốc hợp lại theo hướng một bổ, một thanh, một liễm, nhờ đó đạt tác dụng ích khí liễm hãn, dưỡng âm sinh tân tốt. Cách phối hợp này hướng tới tình trạng tân khí đều bị tổn thương, đồng thời là cơ sở để mở rộng ứng dụng khi có khí âm bất túc hoặc khi người bệnh bứt rứt khó ngủ.
Lưu ý khi dùng
Tư liệu gốc không ghi nội dung kiêng kỵ riêng cho bài thuốc. Các trường hợp nêu trên cần được thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám để xác định mức độ phù hợp và gia giảm theo từng người; việc thêm bớt vị thuốc cũng cần có chỉ định của thầy thuốc. Không tự ý sử dụng bài thuốc khi chưa được thăm khám.
Sinh mạch tán cần được thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, gia giảm theo từng người; không tự ý sử dụng.
Từ khoá: Sinh mạch tánbài thuốc cổ phươngích khí liễm hãndưỡng âm sinh tânNhân sâm Mạch môn Ngũ vị tử
(Viết lại từ «Sinh mạch tán» – mục Phương tễ, yhoccanban.com. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)