Phù hoàng điểm do đái tháo đường: dấu hiệu và cách phòng ngừa
Biến chứng phù hoàng điểm ở người đái tháo đường thường không có dấu hiệu sớm, cần khám mắt định kỳ để phát hiện kịp thời.
Phù hoàng điểm do đái tháo đường là gì?
Võng mạc nằm ở lớp trong cùng của mắt, làm việc như tấm phim của máy ảnh: ánh sáng xuyên qua giác mạc, thủy tinh thể rồi hội tụ tại đây để tạo hình ảnh. Giữa võng mạc có một vùng nhỏ gọi là hoàng điểm, đảm nhận khả năng nhìn rõ nét nhất. Ở người đái tháo đường, đường huyết cao kéo dài làm tổn thương thành mạch máu, trong đó có mạng mạch nuôi võng mạc. Mao mạch bị tắc nghẽn và rò rỉ dịch, dịch ứ đọng ngay tại hoàng điểm tạo nên tình trạng phù hoàng điểm do đái tháo đường. Chính vị trí trung tâm khiến thị lực trung tâm suy giảm. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, biến chứng có thể dẫn tới mù lòa không hồi phục.
Vì sao người đái tháo đường dễ bị phù hoàng điểm?
Tình trạng này gặp ở cả đái tháo đường type 1 và type 2. Theo y văn, khoảng 8% người mắc đái tháo đường bị phù hoàng điểm kèm suy giảm thị lực, và gần 50% trường hợp đã có bệnh võng mạc tiểu đường xuất hiện biến chứng này. Mức nguy cơ không cố định: bệnh võng mạc càng nặng thì khả năng phù hoàng điểm càng cao, nhưng biến chứng vẫn có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào, kể cả khi tổn thương võng mạc còn nhẹ. Nhiều người cho rằng chỉ cần đường huyết ổn định vài tháng là yên tâm, trong khi tổn thương mạch máu võng mạc vẫn âm thầm tiến triển sau nhiều năm mắc bệnh.
Dấu hiệu nào cho thấy hoàng điểm đã phù?
Điểm khó chịu của biến chứng này là diễn tiến rất kín đáo, gần như không có cảnh báo sớm. Phần lớn người bệnh chỉ tới khám khi đã thấy thị lực giảm. Những biểu hiện có thể nhận ra gồm: nhìn mờ, nhìn đục như qua lớp sương, mất thị lực từng mảng, khó phân biệt màu sắc. Đáng lo là khi các triệu chứng này xuất hiện, hoàng điểm đã tổn thương thực sự. Lúc đó việc xử lý khó khăn hơn nhiều và kết quả thường kém hơn so với can thiệp từ giai đoạn sớm, khi người bệnh còn chưa cảm nhận được bất thường nào. Vì vậy, chờ có triệu chứng mới đi khám là cách bỏ lỡ thời điểm thuận lợi nhất.
Phù hoàng điểm được xử lý như thế nào?
Tùy mức tổn thương, bác sĩ chuyên khoa đáy mắt có thể chọn một trong các hướng sau. Chiếu laser lên vùng hoàng điểm giúp làm hết phù nhưng để lại sẹo trên võng mạc và không cải thiện được thị lực. Tiêm thuốc vào trong nhãn cầu có thể giúp thị lực tốt lên và duy trì ổn định, đổi lại cần tiêm nhiều lần, theo dõi sát và có thể gặp tác dụng phụ ngoài mong muốn. Phẫu thuật cắt dịch kính chỉ được chỉ định trong số ít trường hợp. Điểm chung là can thiệp càng sớm thì khả năng giữ được thị lực càng cao; lịch tái khám do bác sĩ quyết định dựa trên mức tổn thương võng mạc.
Làm gì để phòng ngừa và phát hiện sớm?
Kiểm soát đường huyết ở mức hợp lý là nền tảng, kèm theo xử lý các yếu tố đi kèm như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu. Nên bỏ thuốc lá, duy trì vận động thể dục thể thao đều đặn và giữ cân nặng trong ngưỡng lành mạnh, tránh thừa cân béo phì. Song song, khám mắt định kỳ là việc không thể bỏ: người đái tháo đường type 1 nên khám chuyên khoa mắt sau 3-5 năm kể từ khi phát hiện bệnh rồi khám lại ít nhất mỗi năm một lần; người type 2 khám ngay khi biết bệnh và theo dõi hằng năm. Khi khám, bác sĩ nhỏ thuốc dãn đồng tử để quan sát đáy mắt. Việc tầm soát nên do bác sĩ chuyên khoa đáy mắt thực hiện.
Mỗi người có thể trạng và mức kiểm soát bệnh khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Từ khoá: phù hoàng điểm do đái tháo đường
(Viết lại từ «Biến chứng phù hoàng điểm ở bệnh nhân đái tháo đường» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)