Phù hoàng điểm: biến chứng mắt do đái tháo đường cần khám sớm
Phù hoàng điểm là biến chứng mắt của đái tháo đường, đe dọa thị lực; khám sớm giúp bảo vệ đôi mắt.
Phù hoàng điểm là gì?
Phù hoàng điểm là biến chứng tại mắt của bệnh đái tháo đường, gắn với tổn thương vùng hoàng điểm và tình trạng suy giảm thị lực. Khi tổn thương không được phát hiện, can thiệp kịp thời, khả năng nhìn có thể giảm và khó hồi phục. Bệnh có thể chưa được nhận ra, nên nhiều người chỉ đi khám khi thị lực đã yếu rõ. Đây là biến chứng đáng lo ở người trong độ tuổi lao động vì ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và công việc. Điều quan trọng là không chờ đến khi nhìn mờ mới kiểm tra mắt; người có đái tháo đường cần xem khám mắt định kỳ như một phần của theo dõi bệnh.
Vì sao đái tháo đường làm tổn thương mắt?
Phù hoàng điểm thường nằm trong bối cảnh bệnh võng mạc do đái tháo đường. Ở nước ta, số người mắc đái tháo đường lớn nhưng không ít trường hợp chưa được chẩn đoán, tạo nên phần chìm của các biến chứng tiềm ẩn. Nhiều người đã có biến chứng tại mắt khi bệnh được phát hiện, trong đó có tổn thương vùng hoàng điểm. Việc đái tháo đường được nhận ra muộn khiến cơ hội can thiệp sớm bị thu hẹp. Vì vậy, kiểm soát bệnh nền và khám mắt chủ động có vai trò quan trọng; mỗi người không nên đợi có triệu chứng rõ rệt mới tìm đến cơ sở y tế.
Dấu hiệu nào cần khám mắt sớm?
Dấu hiệu đáng chú ý là thị lực suy giảm. Khi tổn thương không được can thiệp kịp thời, khả năng nhìn có thể mất dần và khó phục hồi, nặng nhất là mù lòa. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến mà người bệnh chưa thấy bất thường, nên chỉ dựa vào cảm nhận là chưa đủ. Người có đái tháo đường cần khám mắt sớm, ngay khi thị lực có thay đổi hoặc khi được chẩn đoán bệnh nền. Khám sớm giúp phát hiện tổn thương trước khi thị lực giảm nhiều, mở ra cơ hội theo dõi và xử trí kịp thời. Đây là việc nên làm chủ động thay vì chờ đến lúc mắt đã yếu rõ.
Chẩn đoán phù hoàng điểm ra sao?
Chẩn đoán phù hoàng điểm dựa trên khám mắt và sàng lọc ở người mắc đái tháo đường. Hướng chung là tầm soát sớm tại tuyến dưới, chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ chuyên khoa mắt và ứng dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo trong khám phát hiện sớm. Cách làm này giúp giảm tải tuyến trên, đưa người bệnh vào quản lý sớm hơn. Thực tế, tỷ lệ người có biến chứng mắt do đái tháo đường được quản lý và điều trị còn thấp; rào cản gồm nhận thức hạn chế, khó tiếp cận dịch vụ và chi phí. Vì vậy, khám đúng lúc và theo dõi đều đặn là bước quan trọng để không bỏ sót tổn thương.
Hướng điều trị và theo dõi phù hoàng điểm
Hướng điều trị hiện nay là quản lý toàn diện, phối hợp đa chuyên khoa giữa mắt và nội tiết, can thiệp sớm và theo dõi lâu dài. Mục tiêu là duy trì thị lực, nâng cao chất lượng cuộc sống, nhất là với người trong độ tuổi lao động. Mỗi người cần khám mắt khi phát hiện đái tháo đường, tái khám theo hẹn và không tự bỏ theo dõi. Can thiệp càng sớm thì khả năng giữ thị lực càng cao, đồng thời giảm nguy cơ suy giảm thị lực không thể phục hồi. Việc phối hợp giữa chuyên khoa mắt và nội tiết giúp quản lý bệnh nền cùng biến chứng mắt, tránh bỏ sót giai đoạn tiến triển âm thầm.
Mỗi người có thể trạng và mức độ bệnh khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn cụ thể và khám mắt sớm.
Từ khoá: phù hoàng điểm
(Viết lại từ «Thúc đẩy xây dựng mô hình quản lý toàn diện người bệnh võng mạc và phù hoàng điểm do đái tháo đường tại Việt Nam» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)