Nhược thị ở trẻ em: nhận biết sớm và phòng tránh
Nhược thị ở trẻ em hay mắt lười khiến thị lực suy giảm; phát hiện sớm và chăm sóc đúng giúp bảo vệ thị lực cho trẻ.
Nhược thị ở trẻ em là gì và vì sao gọi là mắt lười?
Nhược thị ở trẻ em là tình trạng thị lực một bên hoặc cả hai mắt bị giảm, dù não không tiếp nhận đầy đủ hình ảnh do mắt gửi tới. Khi một mắt cho hình ảnh kém rõ, não có xu hướng dồn hoạt động sang mắt còn lại; mắt kém dần ít được sử dụng nên được gọi là mắt lười. Mức suy giảm thị lực có thể nặng hơn nhiều so với tổn thương quan sát được. Trong những năm đầu đời, đường dẫn truyền từ mắt đến não đang hoàn thiện; nếu quá trình này bị cản trở hoặc hai mắt phối hợp bất thường, nhược thị có thể hình thành. Tình trạng thường gặp ở một mắt và không lan sang mắt kia. Vì vậy, hiểu đúng bản chất giúp gia đình chủ động đưa trẻ khám sớm.
Vì sao cần phát hiện nhược thị ở trẻ em sớm?
Thời điểm can thiệp có ảnh hưởng lớn tới kết quả. Sau khoảng bảy tuổi, não bộ và thần kinh thị giác đã tương đối ổn định nên các biện pháp điều trị thường kém hiệu quả hơn. Ở trẻ dưới năm tuổi, hướng can thiệp có thể dựa vào việc luyện nhìn và quan sát; người lớn mới phát hiện nhược thị thường khó cải thiện. Nhược thị không gây đau và trẻ khó tự nhận biết mắt nhìn kém, nên gia đình cần quan sát, theo dõi. Can thiệp càng sớm thì cơ hội giữ và cải thiện thị lực càng tốt hơn. Bỏ qua giai đoạn sớm có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Vì thế, khám mắt sớm khi có dấu hiệu bất thường là việc nên làm.
Nguyên nhân nào gây nhược thị ở trẻ em?
Nhiều yếu tố có thể làm gián đoạn quá trình hoàn thiện thị giác. Nhóm nguyên nhân thực thể thường gặp gồm tật khúc xạ, lác, tổn thương võng mạc hoặc đục thủy tinh thể. Với trẻ bị cận thị hay loạn thị ở mức nhẹ, việc đeo kính đều đặn vẫn cần thiết; nếu bỏ kính và không can thiệp kịp thời, hình ảnh trên võng mạc không rõ nét, lâu ngày có thể dẫn tới nhược thị và ảnh hưởng nặng tới thị lực. Nhóm khác là bệnh lý tại mắt như dị tật sụp mi hay đục thủy tinh thể từ lúc sinh, hoặc sẹo ở giác mạc: ánh sáng bị cản trên đường tới võng mạc nên võng mạc không được kích thích đầy đủ. Nhận diện đúng nguyên nhân giúp gia đình phối hợp khám sớm và can thiệp phù hợp.
Phòng tránh nhược thị cho trẻ bằng thói quen nào?
Thói quen hằng ngày góp phần quan trọng vào việc giữ gìn thị lực. Khi học bài, trẻ nên ngồi thẳng lưng, giữ khoảng cách hợp lý giữa mắt và mặt chữ, học nơi đủ ánh sáng, bàn ghế phù hợp lứa tuổi và đặt đèn phía đối diện tay cầm bút. Không nên để trẻ đọc sách, xem tivi hay chơi điện tử liên tục quá lâu, vì ánh sáng từ các thiết bị này có thể khiến bệnh về mắt nặng hơn. Cũng cần tránh đọc sách trên tàu xe, khi nằm ngửa hoặc ở nơi thiếu sáng. Bữa ăn nên điều độ, tăng rau và trái cây giàu chất xơ, vitamin. Gia đình nên đưa trẻ khám mắt định kỳ để phát hiện sớm bất thường và xử lý kịp thời.
Bài luyện nào hỗ trợ mắt bị nhược thị?
Một số bài luyện đơn giản có thể hỗ trợ mắt nhược thị. Bài che mắt: dùng lòng bàn tay che bên mắt nhìn rõ hơn, để mắt kém hoạt động, tập trung nhìn đồ vật xung quanh và mô tả điều nhìn thấy; cần kiên trì trong thời gian dài. Bài tập trung: vẫn che mắt tốt, giơ ngón trỏ ra trước mặt rồi chầm chậm đưa xa dần, mắt theo dõi liên tục, sau đó nghỉ ngơi và lặp lại; động tác này luyện khả năng điều tiết từ gần đến xa. Liệu pháp thị lực là hướng luyện tập nhằm tăng hiệu quả phối hợp giữa mắt và não, có thể áp dụng cho nhược thị, lác, cận thị và tình trạng yếu cơ mắt, đặc biệt với người không muốn phẫu thuật. Các bài luyện nên có hướng dẫn chuyên môn.
Mỗi người có thể trạng và mức độ nhược thị khác nhau; hiệu quả can thiệp phụ thuộc tuổi của trẻ, sự phối hợp của gia đình và bệnh mắt kèm theo. Nên đưa trẻ đi khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn phù hợp.
Từ khoá: nhược thị ở trẻ em
(Viết lại từ «Nhược thị ở trẻ em và cách phòng tránh hiệu quả cho trẻ» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)