Mắt lác: nhận biết sớm để giữ gìn thị lực mọi lứa tuổi
Mắt lác làm hai mắt không cùng hướng nhìn, có thể gây nhược thị ở trẻ, nhìn đôi ở người lớn; nên thăm khám sớm.
Mắt lác là gì và dấu hiệu nào dễ nhận ra?
Mắt lác, còn gọi là mắt lé, xảy ra khi hai mắt không nhìn về cùng một hướng. Một bên hướng thẳng, bên kia lệch vào trong, ra ngoài, lên hoặc xuống. Các cơ quanh mắt phối hợp để hai bên cùng bám vào một điểm; khi sai lệch, não nhận hai hình ảnh khác nhau và khó ghép thành một. Lâu dần, não có xu hướng bỏ qua tín hiệu từ bên mắt lệch, khiến thị lực bên đó yếu đi. Dấu hiệu dễ thấy là hai mắt không thẳng hàng, mắt lệch thấy rõ lúc mệt hay khi chăm chú nhìn. Người bệnh có thể mỏi mắt, nhức mắt khi nhìn lâu, khó giữ tập trung lúc đọc sách hay dùng máy tính. Người lớn có thể nhìn mờ hoặc nhìn đôi; trẻ nhỏ hay nghiêng đầu, nhắm một mắt khi nhìn. Nếu nhìn đôi đột ngột kèm sụp mí hoặc đau đầu, cần khám ngay.
Vì sao mắt lác xuất hiện?
Nguyên nhân mắt lác khá đa dạng. Thường gặp là tật khúc xạ chưa chỉnh đúng: viễn thị làm mắt điều tiết quá đà, dễ đưa về thế lác trong; cận thị hay loạn thị khiến hình ảnh không rõ, hai mắt hoạt động thiếu cân bằng. Chênh lệch độ giữa hai bên cũng làm nguy cơ tăng. Yếu tố gia đình rõ ở người có thân nhân từng bị lác hoặc nhược thị. Ngoài ra, bệnh lý thần kinh, tiểu đường, bệnh tuyến giáp, chấn thương vùng đầu – mắt có thể làm rối loạn vận động nhãn cầu. Nhóm cần chú ý gồm trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ có viễn thị cao hoặc dị tật mắt bẩm sinh, người có hội chứng di truyền, người từng phẫu thuật vùng sọ mặt.
Mắt lác có nguy hiểm không?
Đây không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Ở trẻ em, mắt lác là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới nhược thị, tức mắt nhìn kém ngay cả khi đã đeo kính đúng độ; khi nhược thị hình thành, khả năng hồi phục về sau rất hạn chế. Ở người lớn, tình trạng này thường kéo theo nhìn đôi, khó ước lượng khoảng cách, ảnh hưởng học tập, lao động và sinh hoạt hằng ngày. Ánh mắt lệch trục còn tác động tới tâm lý, khiến người bệnh kém tự tin khi giao tiếp. Vì vậy, thấy mắt lệch trục nên đi khám sớm để được đánh giá đúng.
Bác sĩ đánh giá và xử lý mắt lác thế nào?
Bác sĩ hỏi kỹ thời điểm khởi phát, kiểu xuất hiện và tiền sử gia đình. Đo thị lực riêng từng mắt. Khám vận động các cơ nhãn cầu giúp phát hiện cơ yếu, cơ lệch và phân biệt kiểu lác. Nghiệm pháp che mắt cho phép quan sát chuyển động mắt: nếu mắt bị che phải di chuyển khi bỏ che thì có lác. Từ kết quả đó, bác sĩ chọn hướng xử lý theo nguyên nhân, mức độ và độ tuổi. Đeo kính đúng số là bước nền tảng với tật khúc xạ. Liệu pháp che mắt buộc bên yếu làm việc, hỗ trợ cải thiện thị lực và phòng nhược thị. Bài tập cơ mắt như đẩy bút chì ra – vào, liếc xa – gần dùng cho trường hợp nhẹ. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt hoặc tiêm; phẫu thuật chỉnh cơ vận nhãn là lựa chọn khi bảo tồn chưa đạt kết quả.
Phòng ngừa và chăm sóc mắt lác ra sao?
Vài việc chủ động giúp giảm nguy cơ. Cho trẻ khám mắt định kỳ, nhất là giai đoạn nhỏ tuổi và với trẻ sinh non hay có người thân từng lác, nhược thị. Chỉnh đúng tật khúc xạ để tránh lác thứ phát. Quan sát dấu hiệu như mắt lệch trục, trẻ hay nghiêng đầu hoặc chớp mắt bất thường để đi khám kịp thời. Kiểm soát tốt bệnh thần kinh, tiểu đường, chấn thương vùng đầu. Giữ thai kỳ an toàn, không hút thuốc, dinh dưỡng đầy đủ. Nguyên tắc chung là can thiệp càng sớm càng tốt, trước khi não quen bỏ qua mắt yếu. Với người lớn, khi thấy mắt lệch trục hoặc nhìn đôi dai dẳng, nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.
Mỗi người có thể trạng và nguyên nhân lác khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp. Việc thăm khám sớm giúp lựa chọn cách xử lý thích hợp và theo dõi thị lực đều đặn.
Từ khoá: mắt lác
(Viết lại từ «Mắt lác là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)