Lý trung hoàn: Bài thuốc cổ phương ôn trung khu hàn
Bài thuốc cổ phương ôn trung khu hàn, bổ ích tỳ vị, dùng cho chứng tỳ vị hư hàn.
Thành phần và liều lượng (theo sách)
Liều lượng ghi theo sách y học cổ truyền, chỉ để tham khảo. Mỗi người cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, kê đơn và gia giảm; không tự ý bốc thuốc, sử dụng.
| Vị thuốc | Liều lượng |
|---|---|
| Đảng sâm | 120g |
| Can khương | 120g |
| Chích thảo | 120g |
| Bạch truật | 120g |
Cách dùng (theo sách)
Tất cả tán bột mịn, dùng mật luyện thành hoàn, mỗi lần uống 8 - 16g, ngày uống 3 lần. Có thể sắc thuốc thang uống.
(Liều và cách dùng chép nguyên văn mục Phương tễ, yhoccanban.com; vị sách không ghi liều để “—”.)
Xuất xứ
Lý trung hoàn được ghi trong Thương hàn luận, xếp trong nhóm bài thuốc cổ phương thuộc phương tễ Đông dược. Tệp gốc trình bày bài thuốc tại mục Phương tễ, đồng thời nêu các phụ phương liên quan gồm Quế chi nhân sâm thang và Hậu phác ôn trung thang. Bài thuốc gắn với lý luận ôn trung khu hàn, bổ ích tỳ vị.
Công năng
Ôn trung khu hàn, bổ ích tỳ vị.
Chủ trị
Bài thuốc được nêu cho chứng tỳ vị hư hàn, với các biểu hiện bụng đau, tiêu lỏng, nôn mửa hoặc bụng đầy, ăn ít, lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm tế hoặc trì hoãn. Tệp gốc cũng đề cập ứng dụng ở kiết lỵ mạn tính thuộc thể tỳ vị hư hàn, viêm ruột mạn tính, rối loạn tiêu hóa, viêm loét dạ dày tá tràng thuộc thể tỳ vị hư hàn.
Phân tích bài thuốc
Can khương khu hàn, hồi phục tỳ dương và giữ vai trò chủ dược. Đảng sâm bổ khí, kiện tỳ. Bạch truật kiện tỳ táo thấp. Chích thảo bổ tỳ hòa trung và điều hòa các vị thuốc. Tệp gốc nêu hướng gia giảm theo thể: hàn chứng rõ tăng Can khương; tỳ hư rõ tăng Đảng sâm; tiêu chảy nhiều lần dùng Bạch truật sao khử thổ; hư hàn nặng gia Thục phụ tử thành Phụ tử Lý trung thang hoặc gia Nhục quế thành Phụ quế lý trung hoàn; kiết lỵ mạn thuộc tỳ vị hư hàn gia Hương liên hoàn; viêm loét dạ dày tá tràng, phân có máu và xuất huyết tử cung cơ năng thuộc tỳ vị hư hàn gia A giao, Ngãi diệp, Địa du, Hoa hòe; sán lãi gây đau bụng hoặc nôn ra lãi đũa gia Hồ tiêu, Ô mai, Phục linh và bỏ Cam thảo thành Lý trung an hồi thang; đàm thấp ảnh hưởng phế gây ho đờm nhiều, loãng hoặc nôn ra nước trong gia Chế bán hạ, Bạch linh, thêm Tô tử thành Lý trung giáng đàm hoàn; ợ hơi do hư hàn gia Đinh hương, Bạch khấu nhân thành Đinh khấu lý trung hoàn.
Lưu ý khi dùng
Tệp gốc không ghi mục kiêng kỵ riêng. Nội dung chỉ nêu bài thuốc cho chứng tỳ vị hư hàn và các hướng gia giảm theo thể; không nêu chỉ định cho thể khác. Các trường hợp hư hàn nặng với sắc mặt tái nhợt, chân tay lạnh; kiết lỵ mạn; viêm ruột mạn; rối loạn tiêu hóa; viêm loét dạ dày tá tràng thuộc tỳ vị hư hàn được tệp đề cập theo hướng gia giảm.
Bài thuốc cần thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, gia giảm theo từng người; không tự ý sử dụng.
Từ khoá: Lý trung hoànbài thuốc cổ phươngôn trung khu hànbổ ích tỳ vịtỳ vị hư hànThương hàn luận
(Viết lại từ «Lý trung hoàn (Thương hàn luận)» – mục Phương tễ, yhoccanban.com. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)