Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là ai? Đôi nét về danh y Việt Nam
Giới thiệu danh y Lê Hữu Trác, hiệu Hải Thượng Lãn Ông, cuộc đời, quê quán, sự nghiệp y học và bộ Y tông tâm lĩnh.
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác – đôi nét về danh y Việt Nam
Hải Thượng Lãn Ông tên thật là Lê Hữu Trác, một danh y tiêu biểu trong lịch sử y học cổ truyền nước ta. Ông quê ở Hải Dương, qua đời vào năm Tân Hợi, thọ 71 tuổi. Cuộc đời ông được nhắc đến không chỉ ở tài chữa bệnh mà còn ở tinh thần học hỏi, độc lập suy nghĩ và lòng coi trọng sinh mệnh con người. Với người làm nghề y, ông là tấm gương về thái độ thận trọng khi khám bệnh, chữa bệnh; với người bệnh, tên tuổi ông gắn với hình ảnh một thầy thuốc hết lòng vì người dân.
Ý nghĩa hiệu Hải Thượng Lãn Ông
Hiệu Hải Thượng ghép từ chữ Hải trong Hải Dương và chữ Thượng trong Thượng Hồng. Lãn Ông có nghĩa là ông lười, hàm ý người không ham danh lợi. Cách đặt hiệu này cho thấy một lựa chọn sống khiêm nhường, xa rời vòng bon chen. Trong bối cảnh lịch sử nhiều biến động, ông không lấy danh vọng hay quyền chức làm mục tiêu, mà tìm hướng đi thiết thực qua nghề thuốc. Vì vậy, hiệu Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là một cái tên, còn thể hiện quan niệm sống và cách nhìn nghề y của ông.
Xuất thân khoa bảng và những năm tháng rèn luyện
Lê Hữu Trác xuất thân trong gia đình khoa bảng. Nguồn tư liệu cho biết ông nội, cha và anh từng đỗ Tiến sĩ. Ông là con thứ bảy, từ nhỏ nổi tiếng thông minh, học giỏi, hiểu rộng, thơ hay. Ông học binh thư, luyện võ và vào quân đội chúa Trịnh năm 1740. Trong quân ngũ, ông từng cầm quân và được Thống tướng muốn cất nhắc, nhưng ông không ham, tìm cách từ chối. Khi người anh ruột qua đời để lại hai con nhỏ, ông xin xuất ngũ về quê nuôi mẹ và giúp gia đình người anh. Những trải nghiệm này cho thấy ông sớm có hiểu biết rộng và coi trọng trách nhiệm gia đình.
Bước ngoặt đến với nghề y
Sau khi về quê, ông ốm nặng, chữa nhiều năm không khỏi, phải chuyển đến Rú Thành ở Nghệ An và được lương y Trần Đức chữa bệnh năm 1749. Trong hơn một năm ở đó, nhờ tính ham học hỏi, ông đọc sách thuốc, chỗ nào chưa rõ thì được cụ Trần Đức giảng giải. Khi khỏi bệnh, ông về nhà tiếp tục tìm sách đọc thêm, giao tiếp với một lương y khác và trao đổi học hỏi thêm vài năm. Từ nền tảng đó, ông bắt đầu chữa bệnh, hành nghề. Nhờ thông minh, chăm chỉ và có quyết tâm, nghề thuốc của ông ngày càng tiến bộ, nổi tiếng khắp vùng Hoan Châu.
Mở lớp, viết sách và dấu mốc năm 1782
Năm 1760, ông viết sách và dạy thuốc cho môn đệ. Ông trao đổi kinh nghiệm phòng bệnh, chữa bệnh với đồng nghiệp, tập hợp kinh nghiệm dân gian, tìm hiểu quan hệ giữa khí hậu, thời tiết với bệnh tật ở nước ta, đồng thời ghi chép bệnh án để rút kinh nghiệm. Năm 1782, chúa Trịnh triệu ông ra kinh đô chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán. Các bài thuốc ông kê ra đều có phần hiệu nghiệm, nhưng ông cũng không chắc chữa khỏi được, vì bệnh khó và gặp sự đố kỵ của các ngự y đương thời. Vốn không ham cảnh rộn rịp, nhiều bất trắc nơi đế đô, ông tìm cách cáo về càng sớm càng tốt.
Bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh
Về quê, ông tiếp tục bổ sung bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh và viết thêm Thượng kinh ký sự. Bộ Y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, 66 quyển, tổng kết lý, pháp, phương, dược và biện chứng luận trị về nội khoa, ngoại khoa, phụ khoa, sản khoa, nhi khoa, đậu sởi, nhãn khoa, thương khoa, cấp cứu, cùng đạo đức y học và vệ sinh phòng bệnh. Tác phẩm được đánh giá cao trong và ngoài nước, góp phần xây dựng và phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam. Thượng kinh ký sự còn cung cấp tư liệu văn học có giá trị, phản ánh con người và việc đời trong thời đại phong kiến lúc bấy giờ.
Tinh thần và bài học để lại
Điều đáng học ở Hải Thượng Lãn Ông là tinh thần kế thừa học thuật người trước nhưng không rập khuôn, biết tiếp thu có phê phán và vận dụng linh hoạt vào thực tế. Ông coi nghề y là nghề cao quý, coi bảo vệ sinh mệnh con người là nhiệm vụ hàng đầu và rất thận trọng khi khám bệnh, chữa bệnh. Ông cũng chủ động trao đổi với đồng nghiệp, học từ dân gian, ghi chép cả bệnh chữa khỏi lẫn chữa không khỏi để rút kinh nghiệm. Những phẩm chất ấy lý giải vì sao ông được xem là một danh y tiêu biểu của Việt Nam.
Nếu quý vị muốn tìm hiểu thêm về Hải Thượng Lãn Ông và bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh, có thể theo dõi các bài viết tiếp theo trong mục Kiến thức chung. Khi có nhu cầu thăm khám, quý vị có thể liên hệ đặt lịch với phòng khám để được tư vấn phù hợp.
Từ khoá: Hải Thượng Lãn ÔngLê Hữu TrácHải Thượng Lãn Ông là aidanh y Lê Hữu Tráctiểu sử Hải Thượng Lãn Ông
(Tổng hợp từ sách về Hải Thượng Y tông tâm lĩnh do phòng khám Khải Minh Đường cung cấp. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)