Hắc võng mạc trung tâm thanh dịch: nguyên nhân, triệu chứng, điều trị
Bệnh lành tính, chưa rõ nguyên nhân, hay gặp ở người từ 20 tuổi, gây nhìn mờ, méo hình và ám điểm trung tâm.
Hắc võng mạc trung tâm thanh dịch là bệnh gì?
Đây được xếp vào nhóm bệnh lành tính nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nguyên nhân khởi phát. Bệnh xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới và được ghi nhận thường xuyên hơn tại khu vực Đông Nam Á như Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam. Đối tượng hay gặp là người từ 20 tuổi trở lên; nam chiếm tỉ lệ cao hơn nữ; người trẻ và người cao tuổi ít bị hơn. Tổn thương thường khu trú ở một bên mắt và có khuynh hướng quay lại sau một thời gian. Chính đặc điểm tái phát khiến nhiều người chủ quan, bỏ qua việc theo dõi, trong khi thăm khám sớm giúp bác sĩ nắm được tình trạng hoàng điểm và có hướng xử trí phù hợp.
Triệu chứng nào khiến người bệnh phải chú ý?
Biểu hiện dễ nhận thấy nhất là tầm nhìn giảm, mức độ không đồng đều giữa các trường hợp. Khi bệnh tái diễn nhiều lần, thị lực có thể xuống thấp hơn rõ rệt so với lần đầu. Người bệnh còn thấy vật bị cong, vẹo, méo mó; lúc nhìn xa, hình ảnh có xu hướng thu nhỏ lại. Cảm nhận về màu sắc cũng thay đổi, đặc biệt các gam nhạt, sáng và vàng trở nên khó phân biệt. Một dấu hiệu đặc trưng là ám điểm ở vùng trung tâm hoặc cạnh trung tâm, có thể phát hiện nhờ bảng ô vuông Amsler. Ngoài ra, người bệnh đôi khi kèm đau đầu hoặc đau nhức mắt. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với mỏi mắt thông thường, vì vậy nên đi khám khi triệu chứng kéo dài.
Bác sĩ phát hiện gì khi khám đáy mắt?
Khám đáy mắt cho thấy vùng hoàng điểm trở nên sẫm màu, ánh sáng trung tâm giảm hoặc mất. Tổn thương nổi cao với bờ phản sáng, có khi tạo thành vòng tròn đầy đủ, cũng có khi chỉ một phần cung. Sau khoảng 3-4 tuần, có thể xuất hiện các chấm lắng cặn màu vàng, kích thước nhỏ như đầu kim, rải rác trong vùng tổn thương; chúng không hợp nhất với nhau và tồn tại dai dẳng nhiều tháng, tan rất chậm. Quan sát bằng sinh hiển vi, giai đoạn đầu thấy võng mạc tách thành hai phần: lớp trong chứa mạch máu trong suốt lồi về phía buồng dịch kính, lớp ngoài là biểu mô sắc tố, ở giữa là dịch đọng dưới võng mạc.
Chẩn đoán xác định dựa vào đâu?
Để xác định bệnh, chụp mạch huỳnh quang giữ vai trò khám nghiệm cơ bản, giúp làm rõ cơ chế sinh bệnh và khoanh vùng tổn thương. Hình ảnh ghi nhận được là một chấm rò rỉ xuất phát từ mao mạch hắc mạc, đi qua màng Bruch và lớp biểu mô sắc tố rồi vào khoang bong. Tùy từng trường hợp, dạng rò có thể khác nhau: phổ biến là hình chấm, ngoài ra còn hình lông chim hoặc hình dù. Kết quả chụp không chỉ phục vụ chẩn đoán mà còn giúp bác sĩ cân nhắc vị trí can thiệp khi cần. Việc thực hiện đúng chỉ định và đọc kết quả cẩn thận đóng vai trò quan trọng trong định hướng xử trí.
Hướng điều trị hiện nay gồm những gì?
Đến nay chưa có phương pháp điều trị chắc chắn, bởi cơ chế gây rối loạn vận mạch, mao mạch hắc mạc và biểu mô sắc tố vẫn chưa được làm rõ. Bệnh có xu hướng lành tính và một số trường hợp tự ổn định sau vài tháng theo dõi. Khi cần can thiệp, bác sĩ có thể chỉ định quang đông bằng laser để đốt chỗ rò rỉ, đặt cách fovea khoảng hai đường kính gai thị; cách này mang lại kết quả tốt và hạn chế tái phát. Bên cạnh đó, điều trị nội khoa nhằm giãn mạch, giảm phù nề và tăng cường dinh dưỡng cho vùng hoàng điểm. Tùy thể trạng, có thể phối hợp thêm thuốc y học cổ truyền dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc.
Khi nào nên đi khám sớm?
Ngay khi nhận thấy tầm nhìn mờ hơn bình thường, hình ảnh bị méo, vật nhìn xa thu nhỏ bất thường hoặc có điểm mờ cố định trước mắt, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được kiểm tra. Ở giai đoạn đầu, tổn thương có thể chưa rõ ràng và dễ bị bỏ qua, trong khi phát hiện muộn khiến quá trình theo dõi phức tạp hơn. Khám sớm còn giúp phân biệt với các bệnh lý hoàng điểm khác và xác định đúng hướng xử trí. Người từng bị bệnh cần tái khám định kỳ vì khả năng tái phát vẫn tồn tại, kể cả khi triệu chứng đã giảm.
Mỗi người có thể trạng và mức độ tổn thương khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn. Việc thăm khám đúng chuyên khoa giúp xác định tình trạng và lựa chọn hướng chăm sóc phù hợp.
Từ khoá: hắc võng mạc trung tâm thanh dịch
(Viết lại từ «Bạn biết gì về bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch?» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)