Đục thủy tinh thể: nhận biết sớm để bảo vệ thị lực
Đục thủy tinh thể làm thủy tinh thể mờ dần, giảm thị lực; phẫu thuật là cách loại bỏ hiện nay, thuốc điều trị vẫn đang nghiên cứu.
Đục thủy tinh thể là gì?
Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể của mắt trở nên kém trong theo thời gian, khiến chất lượng nhìn bị suy giảm. Thủy tinh thể bình thường cần trong suốt để ánh sáng đi qua và hội tụ đúng trên võng mạc. Khi protein bên trong thủy tinh thể mất trật tự, các cụm protein hình thành và làm tán xạ ánh sáng. Hậu quả là lượng ánh sáng đến võng mạc giảm, hình ảnh nhận được kém rõ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đục thủy tinh thể góp phần vào một phần ba số ca giảm thị lực trên toàn cầu, ảnh hưởng 65,2 triệu người và gây giảm thị lực mức trung bình đến nặng ở hơn 80% trường hợp. Nguy cơ tăng dần theo tuổi, bắt đầu từ khoảng 40 tuổi. Đây là lý do bệnh càng được quan tâm khi dân số già đi.
Vì sao thủy tinh thể bị đục?
Điểm cốt lõi của đục thủy tinh thể là sự thay đổi cấu trúc protein trong thủy tinh thể. Bình thường, các protein này được sắp xếp ổn định để giữ độ trong và khả năng hội tụ ánh sáng. Khi trật tự đó bị phá vỡ, protein kết tụ thành những cụm nhỏ, làm ánh sáng bị tán xạ thay vì truyền thẳng. Tuổi là yếu tố được ghi nhận rõ: nguy cơ mắc bệnh tăng lên khi tuổi cao, bắt đầu từ khoảng 40 tuổi. Do dân số ngày càng già, số người mắc có thể gia tăng trong tương lai. Cần hiểu rằng đây là thay đổi cấu trúc của thủy tinh thể theo thời gian, không đơn thuần là viêm nhiễm. Vì vậy, khi thị lực bắt đầu kém rõ, người bệnh không nên chủ quan mà nên theo dõi và thăm khám.
Dấu hiệu đục thủy tinh thể thường nhận thấy là gì?
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là thị lực giảm dần, hình ảnh mờ và kém sắc nét. Người bệnh có thể thấy khó lấy nét hơn trước, nhất là khi nhìn vật ở khoảng cách quen thuộc. Nguyên nhân là ánh sáng bị tán xạ bởi các cụm protein trong thủy tinh thể, nên lượng ánh sáng tới võng mạc không còn đầy đủ. Khả năng lấy nét cao là thông số quan trọng để nhìn rõ; khi thủy tinh thể mờ, thông số này bị ảnh hưởng. Chất lượng thị lực vì thế suy giảm dần. Các biểu hiện này có thể tiến triển âm thầm, khiến người bệnh dễ bỏ qua. Khi nhận thấy mắt nhìn mờ kéo dài hoặc khả năng lấy nét thay đổi, nên đi khám sớm để được đánh giá đúng.
Điều trị đục thủy tinh thể hiện nay gồm những hướng nào?
Ở thời điểm hiện tại, phẫu thuật là biện pháp duy nhất để loại bỏ đục thủy tinh thể. Giống như các phẫu thuật khác, can thiệp này có thể có rủi ro hoặc biến chứng, nên người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trước. Đến nay, chưa có thuốc nào được phê duyệt để điều trị đục thủy tinh thể. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc tin vào lời giới thiệu có thể thay thế hoàn toàn phẫu thuật. Khi thị lực mờ ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc thăm khám sớm giúp xác định thời điểm can thiệp phù hợp và giảm nguy cơ đáng tiếc. Bác sĩ sẽ căn cứ tình trạng thực tế để tư vấn hướng xử trí thích hợp.
Nghiên cứu thuốc điều trị đục thủy tinh thể có điểm gì mới?
Một hướng nghiên cứu được quan tâm là dùng thuốc thay cho phẫu thuật. Nhóm khoa học quốc tế do Giáo sư Barbara Pierscionek dẫn đầu đã thử nghiệm quang học trên hợp chất oxysterol VP1-001, vốn được đề xuất như thuốc chống đục thủy tinh thể. Trong phòng thí nghiệm, hợp chất này cải thiện cấu hình chỉ số quang học ở 61% thấu kính; đây là thông số cần thiết để duy trì khả năng lấy nét. Cấu trúc protein của thủy tinh thể có dấu hiệu được phục hồi, giúp giảm độ mờ ở 46% trường hợp. Tuy nhiên, thuốc có thể không đáp ứng với mọi loại đục thủy tinh thể. Một số trường hợp không đạt kết quả như kỳ vọng, nên việc phân biệt loại bệnh có thể cần thiết khi phát triển thuốc. Đây là bước tiến đáng chú ý nhưng chưa phải phương pháp điều trị phổ biến.
Khi nào người bệnh nên đi khám sớm?
Khi thị lực mờ dần, hình ảnh kém rõ hoặc khả năng lấy nét giảm, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa mắt sớm. Đục thủy tinh thể tiến triển theo thời gian, nên đánh giá sớm giúp hiểu mức độ ảnh hưởng và có hướng theo dõi phù hợp. Không nên chờ đến khi thị lực giảm nặng mới đi khám, vì sinh hoạt hằng ngày có thể bị ảnh hưởng. Khám sớm còn giúp bác sĩ giải thích rõ tình trạng, các hướng điều trị hiện có và rủi ro cần lưu ý nếu phải can thiệp. Với người lớn tuổi, kiểm tra mắt định kỳ là cách chủ động bảo vệ thị lực. Mỗi người có thể trạng khác nhau, nên thăm khám giúp nhận lời khuyên phù hợp thay vì tự áp dụng phương pháp không rõ nguồn gốc.
Mỗi người có thể trạng khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn khi có dấu hiệu thị lực bất thường.
Từ khoá: đục thủy tinh thể
(Viết lại từ «Thuốc điều trị có thể thay thế phẫu thuật đục thủy tinh thể» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)