Đỗ trọng có tác dụng gì? Bổ can thận, mạnh gân cốt
Đỗ trọng bổ can thận, dưỡng huyết, mạnh gân cốt và an thai; mỗi người cần khám bác sĩ y học cổ truyền trước khi dùng.
Đỗ trọng có tác dụng gì và là loại dược liệu nào?
Khi tìm hiểu đỗ trọng có tác dụng gì, nên bắt đầu bằng việc nhận diện dược liệu. Đỗ trọng là phần vỏ của cây cùng tên, được phơi hoặc sấy khô để làm thuốc. Có hai nhóm chính là Bắc đỗ trọng và Nam đỗ trọng. Bắc đỗ trọng là cây thân gỗ lâu năm, vỏ xám, lá mọc cách, phiến hình trứng hơi tròn, mép răng cưa; lá non có lông tơ, khi già thì nhẵn. Hoa nhỏ mọc thành chùm ở đầu cành, quả mỏng dẹt chứa một hạt. Nam đỗ trọng gần giống nhưng vỏ ngoài vàng nâu hoặc vàng sáng và cứng hơn. Theo y học cổ truyền, vị thuốc có vị ngọt, cay, tính ấm, không độc, quy vào kinh Can và Thận. Dược liệu còn được gọi bằng các tên như Mộc miên, Ngọc ti bì, Miên hoa, Hậu đỗ trọng, Xuyên đỗ trọng.
Nguồn gốc, thu hái và bảo quản đỗ trọng ra sao?
Đỗ trọng có nguồn gốc từ Trung Quốc, từng được di thực và trồng ở một số vùng núi nước ta. Bộ phận dùng là vỏ cây. Người thu hái thường chọn cây đã trưởng thành, dùng cưa tạo đường cắt quanh thân rồi tách vỏ thành đoạn; chỉ lấy một phần ba lớp vỏ để cây tiếp tục phát triển. Vỏ được luộc nước, trải phẳng trên lớp rơm, đè nặng và ủ kín cho nhựa tiết ra. Khi vỏ chuyển màu tím thì phơi, cạo lớp ngoài cho nhẵn và cắt thành miếng. Tùy mục đích sử dụng, dược liệu có thể được chế biến theo hướng dẫn của thầy thuốc, gồm dạng sao tẩm hoặc dùng sống, ngâm rượu. Đỗ trọng dễ mọt và biến chất, nên cất ở nơi cao ráo, khô thoáng. Người mua nên chọn cơ sở rõ nguồn gốc thay vì chỉ dựa vào hình thức bên ngoài.
Đỗ trọng có tác dụng gì theo y học cổ truyền?
Theo y học cổ truyền, đỗ trọng được xem là vị thuốc hướng đến can thận, giúp dưỡng huyết, ích tinh khí, làm mạnh gân cốt và an thai. Vị thuốc còn được mô tả có tác dụng làm ấm tử cung, cường chí và hỗ trợ hạ huyết áp. Nhờ hướng tác động đó, dược liệu thường được nhắc đến khi chân tay mỏi yếu, lưng đau nhức, tiểu đêm, huyết áp tăng, di tinh, liệt dương, động thai ra huyết, phong thấp hoặc bại liệt. Cần hiểu rằng đây là vị thuốc thuộc phạm vi điều trị của y học cổ truyền, không phải thực phẩm thay thế thuốc. Người có biểu hiện kéo dài như đau lưng, mỏi gối hoặc suy nhược nên được thăm khám để xác định thể trạng. Việc sử dụng đỗ trọng cần dựa trên đánh giá của thầy thuốc, không nên tự phối hợp nhiều vị hoặc kéo dài tùy tiện.
Nghiên cứu hiện đại ghi nhận gì về đỗ trọng?
Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận đỗ trọng chứa nhiều thành phần như vanilic acid, sitosterol, gutta-percha, vitamin C, kali, glycoside và một số hợp chất khác. Dược liệu được cho có khả năng ức chế một số vi khuẩn gây bệnh, chẳng hạn phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn vàng, trực khuẩn coli, trực khuẩn mủ xanh và liên cầu khuẩn dung huyết. Ngoài ra, đỗ trọng còn được nhắc đến với tác dụng lợi tiểu, giảm đau, chống co giật, rút ngắn thời gian chảy máu, chống viêm và tăng hoạt động của vỏ tuyến thượng thận. Một số ghi nhận cho thấy vị thuốc có thể tác động đến lưu lượng máu động mạch vành, giãn mạch, giảm cholesterol và thư giãn cơ trơn mạch máu. Tuy vậy, bằng chứng lâm sàng về tác dụng hạ huyết áp chưa thật rõ rệt, nên không nên xem đỗ trọng là giải pháp thay thế khám chữa bệnh.
Ai cần thận trọng và khi nào nên khám sớm?
Đỗ trọng không phù hợp với mọi thể trạng. Người âm hư hỏa vượng hoặc không có tình trạng can thận hư cần thận trọng, không nên xem đây là vị thuốc bổ dùng chung. Dược liệu cũng được lưu ý không nên dùng chung với Huyền sâm và Xà thoái. Dù đỗ trọng có tiếng trong hỗ trợ hạ huyết áp, thử nghiệm lâm sàng cho thấy hiệu quả không rõ rệt, vì vậy người bệnh không nên phụ thuộc vào dược liệu này. Trên thị trường có nhiều nơi bán dược liệu chất lượng không đồng đều, cần chọn cơ sở uy tín, có kiểm tra nguồn gốc. Trước khi dùng, người bệnh nên được thầy thuốc xem xét thể trạng, bệnh lý nền và thuốc đang dùng. Nếu có đau lưng, mỏi gối, đau bụng kinh, huyết áp bất thường hoặc dấu hiệu bất thường khi mang thai, nên khám sớm để được tư vấn.
Mỗi người có thể trạng khác nhau, không nên tự áp dụng theo lời truyền miệng. Người bệnh nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn phù hợp.
Từ khoá: đỗ trọng có tác dụng gì
(Viết lại từ «Đỗ trọng» – trang dược liệu của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)