Đau mắt đỏ: Cách nhận biết và xử lý sớm
Đau mắt đỏ là tình trạng viêm kết mạc, dễ lây và có nhiều nguyên nhân; nhận diện sớm giúp xử trí đúng và phòng biến chứng.
Đau mắt đỏ là gì và vì sao mắt đỏ, cộm?
Kết mạc là lớp màng mỏng, trong suốt phủ bề mặt nhãn cầu và lót phía trong mi mắt. Khi lớp này bị viêm hoặc nhiễm trùng, mắt đỏ, ngứa, cộm xốn, chảy nước mắt; dân gian thường gọi là đau mắt đỏ. Kết mạc có nhiều mạch máu và tế bào miễn dịch, đóng vai trò hàng rào đầu tiên trước tác nhân từ môi trường. Bệnh có thể xuất hiện ở một bên hoặc cả hai bên mắt. Ngoài đỏ mắt, người bệnh có thể thấy sợ ánh sáng, tiết dịch trắng đục hay vàng. Tác nhân gây bệnh đa dạng: vi khuẩn, virus, phấn hoa, bụi bẩn hoặc hóa chất. Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp, dùng chung khăn và vật dụng cá nhân, hoặc qua giọt bắn lúc ho hay hắt hơi. Nhận biết sớm giúp hạn chế lây cho người xung quanh và tránh biến chứng về sau.
Đau mắt đỏ khác gì các bệnh gây đỏ mắt?
Không phải mắt đỏ nào cũng là đau mắt đỏ. Khô mắt xảy ra khi lượng nước mắt không đủ, gây đỏ và ngứa, hay gặp ở phụ nữ sau mãn kinh. Viêm bờ mi ảnh hưởng vùng lông mi, gây đỏ, sưng, có thể do vi khuẩn hoặc tuyến dầu bị tắc. Đeo kính áp tròng quá lâu hoặc vệ sinh không đúng có thể gây kích ứng, thậm chí nhiễm trùng. Xuất huyết dưới kết mạc tạo đốm đỏ tươi trên lòng trắng mắt nhưng thường vô hại và tự khỏi. Lẹo mắt là cục nhỏ ở mi, gây đỏ và đau. Đáng chú ý, viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp cấp hoặc viêm túi lệ cũng làm mắt đỏ nhưng cần xử trí khẩn. Vì vậy, thăm khám chuyên khoa giúp xác định đúng nguyên nhân thay vì đoán theo cảm giác.
Bốn nhóm nguyên nhân đau mắt đỏ khác nhau ra sao?
Có bốn nhóm nguyên nhân thường gặp. Do virus là nhóm phổ biến nhất, lan nhanh, hay gặp ở người học tập hoặc sinh hoạt nơi đông người; dịch thường trong như nước, kèm hạch sưng vùng trước tai. Do vi khuẩn ít gặp hơn, thường ở người vệ sinh tay kém hoặc dùng chung đồ cá nhân; đặc trưng là ghèn dính chặt mi mắt sau khi ngủ, dịch mủ màu vàng hoặc xanh. Do dị ứng xảy ra khi cơ thể phản ứng với bụi nhà, phấn hoa, lông thú; ngứa dữ dội là dấu hiệu nổi bật và dạng này không lây giữa người với người. Do kích ứng đến từ khói thuốc, tia UV, bụi cát, mỹ phẩm hay hóa chất; triệu chứng xuất hiện ngay sau khi tiếp xúc, kèm cảm giác cay xè, đỏ mắt. Nhận diện nhóm nguyên nhân giúp chọn hướng chăm sóc phù hợp và tránh dùng thuốc sai.
Đau mắt đỏ có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp đau mắt đỏ không nguy hiểm nếu biết rõ nguyên nhân và xử trí kịp thời. Tuy vậy, ở trẻ sơ sinh bệnh có thể tiến triển rất nhanh và để lại hậu quả nặng vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Khi chậm trễ, bệnh có thể dẫn tới viêm giác mạc, viêm màng bồ đào hay để lại sẹo giác mạc. Hướng xử trí thay đổi theo tác nhân: nhóm do virus phần lớn tự khỏi và chủ yếu cần vệ sinh mắt; nhóm do vi khuẩn cần bác sĩ cân nhắc dùng kháng sinh; nhóm dị ứng tập trung tránh tác nhân gây bệnh; nhóm kích ứng cần loại bỏ chất lạ và rửa mắt ngay. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt, vì dùng sai có thể gây tăng nhãn áp, kháng thuốc hoặc che lấp bệnh lý khác. Với trẻ sơ sinh, mọi dấu hiệu bất thường ở mắt đều cần được thăm khám ngay.
Chăm sóc mắt đau đỏ tại nhà thế nào?
Phòng bệnh chủ yếu dựa vào thói quen sinh hoạt. Mỗi người nên dùng riêng khăn và vật dụng cá nhân, tránh dụi mắt, che miệng mũi khi hắt hơi. Rửa tay thường xuyên, nhất là sau khi tiếp xúc người bệnh hoặc ở nơi công cộng, có thể dùng dung dịch sát khuẩn tay. Người đeo kính áp tròng cần vệ sinh kính đúng cách hằng ngày và đi khám khi thấy bất thường. Khi ra ngoài trong môi trường nhiều khói bụi hoặc khi bơi lội, nên đeo kính bảo vệ. Bổ sung vitamin C, A, E giúp nâng sức đề kháng. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm vấn đề. Nếu mắt tiếp xúc hóa chất, cần rửa bằng nước sạch ngay và tới cơ sở y tế. Những thói quen này vừa bảo vệ bản thân vừa giảm lây cho gia đình.
Khi nào nên khám sớm vì đau mắt đỏ?
Nên đi khám sớm khi mắt đỏ kèm đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng tăng hoặc có dịch mủ đặc. Trẻ sơ sinh chỉ cần một dấu hiệu bất thường ở mắt cũng phải được thăm khám ngay. Người đang đeo kính áp tròng mà mắt đỏ, đau cũng không nên chờ đợi. Với người có cơ địa dị ứng hoặc bệnh mạn tính, thăm khám giúp xác định đúng nhóm nguyên nhân để chọn hướng chăm sóc phù hợp, tránh dùng thuốc theo kinh nghiệm. Việc phân biệt đúng nguyên nhân quyết định hướng xử trí: vệ sinh mắt, tránh tác nhân hay dùng thuốc theo chỉ định. Khám sớm còn giúp giới hạn lây lan trong gia đình, lớp học và nơi làm việc. Chủ động thăm khám là cách bảo vệ thị lực và sức khỏe toàn diện.
Mỗi người có thể trạng và cơ địa khác nhau, cùng một biểu hiện đỏ mắt có thể do nhiều nguyên nhân. Người bệnh nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Từ khoá: đau mắt đỏ
(Viết lại từ «Viêm kết mạc: Phân biệt triệu chứng và cách phòng tránh» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)