Dâm dương hoắc: Ai nên dùng để bổ thận, giảm mỏi gối?
Dâm dương hoắc tính ấm, vào kinh Can và Thận, hỗ trợ sinh lý nam và giảm mỏi gối; cần dùng đúng người và khám bác sĩ trước khi áp dụng.
Dâm dương hoắc là cây gì và bộ phận nào được dùng?
Dâm dương hoắc thuộc nhóm thân thảo, hoa trắng mọc trên cuống dài, chiều cao thường 0,5 – 0,8 m. Loài cây này khá đa dạng: có dạng lá to, lá mác, lá hình tim và cả loại phủ lông mềm. Ở dạng lá to, phiến tập trung phía ngọn, mỗi cành mang ba lá, phiến hình trứng hoặc tim, mép có răng cưa nhọn tựa gai, mặt trên vàng nhẵn còn mặt dưới xanh xám với hệ gân nổi rõ; lá có mùi tanh, vị đắng. Cây ưa vùng khí hậu mát, tập trung nhiều ở Trung Quốc; tại nước ta, cây xuất hiện ở nơi núi cao như Sa Pa, Hòa Bình. Phần dùng làm thuốc là lá và rễ, thu hoạch vào mùa hè, rửa sạch rồi phơi khô, cất ở chỗ khô thoáng và tránh nắng trực tiếp. Trong dược liệu có các hoạt chất như icaritin, quercetin, saponin, alcaloid và nhóm epimedin.
Vì sao dâm dương hoắc được xem là vị thuốc bổ cho nam giới?
Theo y học cổ truyền, dâm dương hoắc có vị cay đắng, tính ấm, đi vào kinh Can và Thận. Nhờ vậy, vị thuốc được xem là chất bổ dành cho phái mạnh: ôn thận tráng dương, trừ phong thấp, làm bền gân cốt. Với người suy giảm sinh lý, dược liệu hỗ trợ kích thích ham muốn, tăng hoạt động của tinh hoàn, hướng tới tình trạng di tinh, xuất tinh sớm, tinh loãng hoặc tinh lạnh. Nghiên cứu hiện đại ghi nhận khả năng tăng lưu lượng máu ở động mạch vành, giãn mạch ngoại vi, cải thiện vi tuần hoàn ở mạch máu não và đầu chi; đồng thời hỗ trợ hạ huyết áp, hạ đường huyết và lipid máu. Vị thuốc còn có tính kháng khuẩn, chống viêm, kháng vi rút, nâng cao đề kháng và chức năng miễn dịch. Một số ghi nhận khác đề cập tác dụng an thần, giảm ho, hóa đờm, bình suyễn và hỗ trợ trạng thái suy nhược thần kinh.
Ai nên cân nhắc và ai cần tránh vị thuốc này?
Nhóm được cân nhắc dùng gồm người hiếm muộn hoặc vô sinh; nam giới có tình trạng tinh loãng, di tinh, không xuất tinh, liệt dương hay tinh lạnh; người cao huyết áp; người mất ngủ, ngủ không sâu, suy nhược thần kinh; nữ giới giảm ham muốn hoặc khô âm đạo; người lớn tuổi tay chân yếu lạnh, phong thấp, đau mỏi gối, gân cốt co rút, tiểu tiện són. Ngược lại, cần tránh ở phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người huyết áp thấp, người có tính dục mạnh, và người thuộc thể huyết âm hư hỏa vượng với họng khát, môi khô, lưỡi đỏ và khô, táo bón, sốt về chiều, thân hình gầy. Việc nhận diện đúng thể trạng quyết định hiệu quả và độ an toàn, nên người bệnh cần được thầy thuốc thăm khám trước khi dùng.
Dùng dâm dương hoắc thế nào cho đúng cách?
Lá khô thường được sắc uống hoặc ngâm rượu; ngâm rượu là cách dễ làm nên nhiều người chọn, và nữ giới cũng có thể dùng theo hình thức này. Muốn tăng tác dụng, vị thuốc hay được phối hợp cùng thảo dược khác, nhưng việc ghép vị phải do thầy thuốc quyết định, không nên tự làm. Mức dùng khác nhau ở từng người vì còn phụ thuộc tình trạng bệnh, nên người bệnh để bác sĩ y học cổ truyền ấn định. Khi sắc, nên dùng nồi đất thay nồi kim loại để hạn chế mất dược tính. Dược liệu cần chọn loại có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm tra chất lượng trước khi dùng. Người thấy mỏi lưng gối, sinh lý giảm, ngủ chập chờn kéo dài nên đi khám sớm để tìm đúng nguyên nhân thay vì tự dùng kéo dài.
Lạm dụng có thể gặp những phản ứng gì?
Phần lớn phản ứng bất lợi chỉ xuất hiện khi dùng quá liều hoặc kéo dài. Các biểu hiện được ghi nhận gồm co thắt, khó thở nặng, chảy máu mũi, khô miệng, váng đầu, nôn. Với thai phụ, vị thuốc mang tính kích dục nên có thể gây choáng váng, buồn nôn, động thai, thậm chí sảy thai hoặc lưu thai; nhóm này tuyệt đối không tự ý sử dụng. Người đang dùng cần theo dõi cơ thể, nếu có dấu hiệu bất thường thì ngừng lại và báo ngay cho thầy thuốc, không tự xử lý tại nhà. Nên hỏi ý kiến chuyên môn ngay từ đầu, nhất là khi có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác. Dùng đúng hướng dẫn và thăm khám định kỳ là cách giữ an toàn.
Mỗi người có thể trạng khác nhau nên không thể áp dụng giống nhau. Người bệnh nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn trước khi dùng.
Từ khoá: dâm dương hoắc
(Viết lại từ «Dâm dương hoắc» – trang dược liệu của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)