Cây lá đắng có tác dụng gì và ai cần thận trọng?
Cây lá đắng là thảo dược có nhiều tác dụng nhưng cần dùng đúng thể trạng và tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng.
Cây lá đắng là cây gì?
Cây lá đắng còn được biết đến với tên khoa học Vernonia amygdalina, là loại cây bụi sống lâu năm, thuộc họ Cúc và xuất hiện nhiều ở vùng nhiệt đới châu Phi. Trong y học cổ truyền châu Phi, loài cây này có vị trí quan trọng và cũng góp mặt trong bữa ăn của một số quốc gia. Vị đắng đặc trưng đến từ các hợp chất sinh học như sesquiterpene lactone, flavonoid và một số thành phần thực vật khác. Những hoạt chất này được cho là gắn với khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Ở nước ta, cây lá đắng đã được trồng ở nhiều nơi. Lá, thân và rễ đều được dùng trong dân gian và trong tài liệu y học cổ truyền, mỗi bộ phận có đặc tính riêng. Người đọc nên xem đây là thảo dược cần hiểu rõ trước khi sử dụng, không nên tự ý dùng kéo dài.
Lá cây lá đắng có tác dụng gì?
Theo kinh nghiệm dân gian và ghi chép y học cổ truyền, lá cây lá đắng có vị đắng, tính mát, hướng đến việc làm mát huyết, tiêu viêm, tán kết và giảm sưng. Lá thường được nhắc đến trong các chứng viêm nhiễm đường hô hấp, bệnh lý gan mật như viêm gan, vàng da, men gan cao. Một số tình trạng chuyển hóa và tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid hay gout cũng được dân gian cân nhắc dùng lá. Khi dùng ngoài, lá có thể hỗ trợ làm dịu mụn nhọt, lở ngứa và phong chẩn. Tuy vậy, đây không phải là cách thay thế khám chữa bệnh. Người có bệnh nền cần được đánh giá thể trạng trước khi dùng, vì cùng một loại lá nhưng mức phù hợp ở mỗi người rất khác nhau.
Thân và rễ cây lá đắng có gì đáng chú ý?
Tài liệu Đông y nhắc đến thân và rễ cây lá đắng nhiều hơn lá vì được cho là có dược lực mạnh hơn. Hai bộ phận này có vị đắng chát, tính lạnh, đi vào kinh can, tỳ và thận. Công năng thường được mô tả gồm trừ phong thấp, khai thông kinh lạc, hoạt huyết, giảm sưng, thanh nhiệt và lợi thấp. Nhờ đó, thân rễ được dùng trong các chứng cơ xương khớp và thần kinh như đau mỏi lưng gối, thoái hóa khớp, phong thấp tê đau, đau thần kinh tọa. Ngoài ra, dân gian còn dùng cho tiêu chảy dai dẳng, viêm đường tiết niệu và sốt rét lâu ngày. Nghiên cứu hiện đại ghi nhận khả năng kháng ký sinh trùng, chống oxy hóa, kháng viêm, giảm đau, hỗ trợ tiêu chảy do nhiễm khuẩn, tẩy trừ giun sán đường ruột và bảo vệ thận trên mô hình tổn thương thận cấp. Đây là thông tin tham khảo, không thay thế chỉ định của thầy thuốc.
Ai nên thận trọng khi dùng cây lá đắng?
Cây lá đắng có dược tính mạnh nên không phù hợp với mọi thể trạng. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú cần tránh: hoạt chất từ cây có thể kích thích tử cung, gây sẩy thai hoặc sinh non; tính lạnh còn có thể ảnh hưởng hệ tiêu hóa của trẻ qua sữa. Người tỳ vị hư hàn, dương hư, hay lạnh người, sợ lạnh, tay chân lạnh, lạnh bụng, khó tiêu, đi ngoài phân lỏng nát cũng không nên dùng. Phụ nữ đang hành kinh có thể gặp đau bụng kinh hoặc rối loạn kinh nguyệt. Người huyết áp thấp cần thận trọng. Nam giới cũng nên cân nhắc vì cây có thể ảnh hưởng sức khỏe sinh sản. Người đang dùng thuốc trị đái tháo đường hoặc tăng huyết áp cần hỏi bác sĩ điều trị. Trường hợp nóng trong chỉ nên dùng khi được thầy thuốc xác định là thực nhiệt, thực hỏa.
Dùng cây lá đắng an toàn cần lưu ý gì?
Khi sử dụng cây lá đắng, điều quan trọng là xác định đúng thể trạng và mục đích. Không nên xem thảo dược là cách tự chữa bệnh tại nhà, nhất là với người có bệnh nền kéo dài. Cần dùng có giai đoạn, không kéo dài liên tục để tránh suy tổn dương khí. Trong thời gian dùng, nếu xuất hiện mệt mỏi, đau bụng, đầy bụng, chán ăn hoặc đi ngoài phân lỏng thì nên ngừng lại. Khi các dấu hiệu này không giảm dù đã ngừng sử dụng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời. Việc kết hợp với thuốc tây hoặc nhiều vị thuốc khác cũng nên có bác sĩ hướng dẫn. Khám sớm giúp xác định nguyên nhân, tránh bỏ lỡ giai đoạn phù hợp để chăm sóc và điều trị.
Mỗi người có thể trạng khác nhau, cùng một loại thảo dược nhưng mức phù hợp không giống nhau. Người bệnh nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn trước khi sử dụng.
Từ khoá: cây lá đắng
(Viết lại từ «Tác dụng của cây lá đắng với sức khỏe» – báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế), chuyên mục Y học cổ truyền. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)
↑ Bài cùng mục · Đặt lịch khám