Bệnh võng mạc tiểu đường: khám mắt sớm, giữ thị lực ổn định
Biến chứng mắt do tiểu đường cần phát hiện sớm; kiểm soát đường huyết, huyết áp, cholesterol và khám mắt định kỳ giúp bảo vệ thị lực.
Bệnh võng mạc tiểu đường là gì và vì sao cần khám sớm?
Bệnh võng mạc tiểu đường là biến chứng hay gặp ở người mắc đái tháo đường. Khi được điều trị và theo dõi mắt đúng cách, tình trạng có thể thuyên giảm. Vì vậy, khám mắt định kỳ rất cần thiết với người bị tiểu đường. Bên cạnh đó, người bệnh cần kiểm soát đường máu, huyết áp và cholesterol trong máu, bởi đây là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế bệnh tiến triển. Chủ động thăm khám giúp phát hiện tổn thương từ giai đoạn sớm, lúc việc xử lý còn thuận lợi và ít ảnh hưởng đến thị lực. Không nên chờ đến khi nhìn mờ mới đi khám. Với người tiểu đường, mắt nên được theo dõi như một phần của chăm sóc sức khỏe định kỳ.
Người bệnh tiểu đường nên khám mắt theo mốc nào?
Lịch khám mắt khác nhau tùy thể bệnh. Với đái tháo đường tuýp 1, người bệnh nên khám mắt sau 5 năm kể từ khi phát hiện bệnh. Với tuýp 2, cần đi khám mắt ngay khi biết bệnh, không chờ triệu chứng xuất hiện. Người mắc tiểu đường trong giai đoạn thai kỳ nên khám mắt định kỳ 3 tháng một lần. Nếu chưa thấy biểu hiện bệnh võng mạc đái tháo đường, khoảng 6 tháng đến 1 năm khám lại một lần. Khi đã có tổn thương, bác sĩ sẽ hẹn mốc tái khám dày hơn tùy mức độ nặng. Việc tuân thủ lịch hẹn giúp nắm rõ diễn tiến và điều chỉnh hướng xử lý kịp thời.
Buổi khám mắt chuyên khoa gồm những bước nào?
Quy trình khám bệnh võng mạc tiểu đường bắt đầu bằng đo thị lực. Tiếp đó, bác sĩ khám tổng quát về mắt: đo nhãn áp, xem mi mắt, kết giác mạc, tiền phòng, mống mắt và thủy tinh thể để đánh giá chung chức năng của mắt. Sau khi tra thuốc giãn đồng tử, bác sĩ khám dịch kính và võng mạc; chụp hình màu đáy mắt giúp nhận định tổn thương ở giai đoạn sớm. Nếu đã xuất hiện tổn thương, chụp mạch máu huỳnh quang được dùng để phát hiện vi phình mạch, xuất huyết, xuất tiết, thiếu máu và tân mạch với độ chính xác cao. Chụp OCT là phương pháp hiện đại để đánh giá mức phù hoàng điểm và tổn thương của vùng võng mạc trung tâm. Hai kỹ thuật này còn giúp theo dõi diễn tiến của bệnh qua từng lần tái khám.
Điều trị bệnh võng mạc tiểu đường theo giai đoạn ra sao?
Hướng điều trị phụ thuộc vào giai đoạn của bệnh. Tùy mức tổn thương, bác sĩ có thể chọn theo dõi, laser quang đông võng mạc, tiêm nội nhãn thuốc ức chế tăng sinh mạch máu (anti-VEGF) hoặc corticoid chống phù hoàng điểm, hay phẫu thuật cắt dịch kính. Laser quang đông nhằm phá hủy phần võng mạc đang thiếu máu, nơi tạo ra yếu tố tăng sinh mạch máu, đồng thời giảm kích thích hình thành tân mạch. Tùy tổn thương, có thể dùng quang đông ổ, quang đông lưới hoặc quang đông toàn bộ võng mạc. Mức độ rộng của quang đông toàn bộ võng mạc phụ thuộc vào độ nặng của bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh.
Sau laser, người bệnh cần lưu ý gì?
Sau laser, người bệnh có thể thấy chói lóa, thị lực giảm tạm thời hoặc có dấu hiệu chớp sáng; những biểu hiện này sẽ giảm dần rồi hết. Tuy vậy, cần biết một số biến chứng có thể gặp như tổn thương hoàng điểm (phù hoàng điểm, sẹo vùng hố trung tâm), xuất huyết hắc mạc, ám điểm hay xuất huyết dịch kính. Vì thế, tái khám định kỳ là bắt buộc: lần kiểm tra đầu thường sau 4 đến 8 tuần, sau đó bác sĩ hẹn lịch theo mức độ tổn thương để theo dõi sát. Nếu thấy thị lực giảm nhanh hoặc chớp sáng nhiều hơn, nên đi khám sớm thay vì chờ đúng ngày hẹn. Việc theo dõi đều đặn giúp bác sĩ đánh giá lại võng mạc và điều chỉnh hướng xử lý khi cần.
Khi nào cần phẫu thuật cắt dịch kính?
Cắt dịch kính có thể được chỉ định khi dịch kính xuất huyết mà sau 4 tuần vẫn chưa tiêu, bong võng mạc do co kéo đã xâm nhập hay đe dọa hoàng điểm, bong võng mạc co kéo kèm rách. Ngoài ra, phẫu thuật còn được xét khi tăng sinh xơ mạch tiến triển dù đã laser toàn bộ võng mạc, co kéo hoàng điểm gây giảm thị lực, hoặc có tân mạch mống mắt và đục môi trường quang học cản trở laser toàn bộ võng mạc. Đây là những trường hợp cần đánh giá chuyên khoa để chọn thời điểm can thiệp phù hợp. Người bệnh không nên trì hoãn khi thị lực giảm nhanh, vì tổn thương võng mạc có thể tiến triển thêm. Khám sớm giúp bác sĩ xác định mức tổn thương và tư vấn hướng xử lý kịp thời.
Mỗi người thể trạng khác nhau, nên khám bác sĩ y học cổ truyền để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp. Chủ động thăm khám sớm giúp bảo vệ thị lực lâu dài.
Từ khoá: bệnh võng mạc tiểu đường
(Viết lại từ «Cách điều trị bệnh võng mạc tiểu đường» – kiến thức mắt của bệnh viện chuyên khoa mắt. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.)